Fjarðarheiðargöng
Varla kom nokkrum heilvita manni í opna skjöldu að hætt skyldi við Fjarðar- heiðargöng, eftir að núverandi ríkis- stjórn var mynduð árið 2024, jafnvel þótt búið væri að fullhanna göngin og setja þau í forgang í samgöngu- áætlun. Eyjólfur Ármannsson (F), sem ber það þunga starfsheiti samgöngu- og sveitarstjórnar- ráðherra, kom fljótt með loðnar yfirlýsingar um að hann sem nýr ráðherra málaflokksins væri óbundinn af jarðgangaröð fyrri ríkisstjórnar. Það kom líka á daginn, að Eyjólfur breytti jarðgangaröðinni að eigin sögn að höfðu samráði við sérfræðinga. Nú voru Fljótagöng í Skagafirði sett í fyrsta sæti og mig minnir að Súðavíkurgöng milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar séu í öðru sæti. Hins vegar er Fjarðarheiðargöngum nú skotið langt inn í framtíðina, ef ekki inn í eilífðina.
Siðlaus stjórnsýsluaðgerð
Ekki er nema gott eitt um Fljótagöng og Súðavíkurgöng að segja. Þau eru fyrst fremst öryggisgöng til þess fallin að leysa af hólmi vegkafla, þar sem gríðarleg hætta er á snjóflóðum að vetrinum og aurskriðum og jarðvegshruni á sumrin.
Hvor göngin um sig munu stórbæta umferðaröryggi á sínu svæði. Hins vegar er sá galli á gjöf Njarðar, að þau eru vart komin á hönnunarstig enn þá, þannig að það verður ef til vill komin önnur stjórn, þegar jarðgangagerð hefst að nýju. Hvað nú, ef sú stjórn vill líka breyta forgangsröð jarðganga þeirrar stjórnar sem nú situr? Það vefst dálítið fyrir mér ólögfróðum sveitamanni að skilja, hvað þarf til að breyta löglegri samgönguáætlun, sem hlotið hefur meirihlutasamþykki í þinginu. Það er auðvelt að hlaupa í skotgrafir í þessu máli. Tengja þessa ákvörðun við kjördæmapot og lýðskrum. En ég ætla að reyna að forðast það í lengstu lög. Ef til vill er ríkisstjórnin bara að drepa málinu á dreif, svo að meiri tími vinnist fyrir öll önnur góð áform hennar, sem liggja nær miðju alheimsins.
Ég er mjög hlynntur lagningu Fjarðarheiðarganga, þótt ég búi fjarri Mið-Austurlandi, enda er ég ekki þingmaður; og get því leyft mér þann munað að vera óvinsæll í mínu kjördæmi, sem er Norðvesturkjördæmið. Þegar maður rifjar upp hina mörgu ótvíræðu kosti Fjarðar- heiðarganga, er þar fyrst til að taka, að fleiri bílar fara um heiðina en um Almenninga eða Kirkjubólshlíð.
Umferð þessi er að talsverðu leyti borin uppi af ferðalöngum á leið til landsins og úr því. Enn fremur myndu Fjarðarheiðargöng treysta mjög byggð á Seyðisfirði, er á í vök að verjast, eftir að Síldarvinnslan og Vísisútgerðin brugðust samfélagslegum skyldum sínum við staðinn og lögðu þar niður útgerð fiskvinnslu og bræðslu.
Því fer nefnilega fjarri, að alls staðar sé hætta á skriðuföllum og snjóflóðum á Seyðisfirði. Öðru nær. Hins vegar treysta margir Seyðfirðingar á að komast til vinnu upp á Hérað allan ársins hring og ekki síst eftir að störfum fækkaði í bænum, en heiðin getur verið veðravíti og snjóakista rétt eins og Hellisheiði syðri.
Framtíðarhorfur ferjusiglinga til Austurlands
Siglingar bílaferjunnar Norrænu að og frá Seyðisfirði og móttaka ferðalanga hafa fengið aukið vægi, eftir að veiðar og vinnsla drógust saman í bænum. Einnig hefur þónokkuð af ferskum fiski verið flutt út með ferjunni víða að af landinu. Meira að segja frá Sauðárkróki.
Á hinn bóginn er bílaferjan hætt að sigla til bæjarins yfir háveturinn – kannski vegna slæmra akstursskilyrða í snjó og hálku á Fjarðarheiði. En göng undir heiðina, er tengdu betur saman Egilstaðaflugvöll og ferjuhöfnina á Seyðisfirði, gæti tvímælalaust skapað mörg ný störf eystra og eytt þeim annmörkum, sem eru á ferjusiglingum allan ársins hring.
Ég óttast hins vegar að verði hætt við göngin kynni það að þýða endalok ferjusiglinga til Seyðisfjarðar. Yrði þá siglt á einhverja aðra höfn í staðinn? Kannski. Hverja? Reyðarfjörð. Já og nei. Fagridalur, sem tengir hann við Egilsstaði, er líka snjóþungur og seint verða lögð göng undir hann. Er þá ekki einfaldast bara að sigla til Þorlákshafnar, ef ferjusiglingum til Seyðisfjarðar verður endanlega hætt?
Bættar vetrarsamgöngur við Egilsstaði
Egilsstaðir á Héraði hafa fest sig í sessi sem aðal þjónustukjarni Austurlands. Þangað liggja flestar leiðir í fjórðungnum og víðar að – á láði, í legi og lofti. Aftur á móti eru fjallvegir og heiðar oft illfærar í snjóavetrum á Austurlandi líkt og víðar á Íslandi. Helstu farartálmar að Fljótsdalshéraði og Jökuldal í vondri vetrarfærð eru Öxi, Breiðdalsheiði, Fagridalur, Fjarðarheiði án gangna og Möðrudalsöræfi. En með jarðgöngum undir Fjarðarheiði og tveimur styttri göngum beggja vegna Mjóafjarðar mætti fresta tvísýnum mokstri á öllum ofangreindum fjallvegum nema á Möðrudalsöræfum og keyra frá Egilsstöðum um langflesta austfirska þéttbýlisstaði langleiðina til Hafnar í Hornafirði án þess að fara yfir fjallvegi. Og auðvitað sömu leið til baka!
Hins vegar er eðlilegt, að svona þriggja gangna lausn raungerist í áföngum á lengri tíma. En rétt er að byrja strax á Fjarðarheiðargöngum, meðal annars sökum þess að þau eru einu göngin, sem eru tilbúin á teikniborðinu. Þegar fer að síga á seinni hluta gangagerðarinnar, ættu Fljótagöng og Súðavíkurgöng að vera fullhönnuð og fara í útboð. Trúlega mætti leggja þau á sama tíma. Þetta eru fremur stutt göng. Ellegar draga um það, hvor göngin yrðu á undan, ef efnahagsástandið er mjög bágt.
Styst er milli Íslands og Evrópu úr Austfirðingafjórðungi
Austurland er sá landsfjórðungur, þaðan sem styst er til meginlands Evrópu. Það eitt og sér ætti að vera næg ástæða fyrir því að efla samgönguinnviði í fjórðungnum líkt og öruggar vegtengingar milli Egilstaðaflugvallar og strandbygðanna eystra. Hæstvirtur utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur einmitt haldið því fram, að aukið framlag Íslendinga til varnarmála innan NATO í því skyni að verjast ógninni úr austri og norðaustri gæti að hluta falist í innviðauppbyggingu. Jafnframt hefur bandarískur flotaforingi metið það svo, að hafsvæðið milli Grænlands, Íslands, Færeyja og Skotlands yrði best varið í átökum með flotastöð í einhverjum hinna þröngu hömrum girtu austfirsku fjarða. Það kemur því spánskt fyrir sjónir, að ráðherrann skuli velja Helguvík sem herskipahöfn og olíubirgðastöð fyrir vorar vinveittu þjóðir. Það hefði skelfilegar afleiðingar í för með sér, ef slík stöð spryngi í loft upp í stríð; og svart mengunarský grúði yfir þéttbýlasta hluta landsins dögum og vikum saman. Það er erfitt að slökkva olíuelda.
Miklu máli skiptir fyrir jákvæða þróun í landinu öllu að hafa fleira en einar og fleiri en tvennar öruggar dyr að heiman og heim. Það færir okkur vissulega nær miðju alheimsins. Á það ekki síst við um ferðaþjónustu, svo að hún dreifist nokkuð jafnt um landið, ánauð verði sem minnst og margir njóti góðs af greininni.
Höfundur er bóndi í Sölvanesi.
