Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 10 mánaða.
Vegagerðin hefur heimild til að yfirtaka viðhald girðinga við umferðarþyngstu vegina, en almennt eiga landeigendur að halda veggirðingum fjárheldum.
Vegagerðin hefur heimild til að yfirtaka viðhald girðinga við umferðarþyngstu vegina, en almennt eiga landeigendur að halda veggirðingum fjárheldum.
Mynd / ÁL
Líf og starf 12. september 2023

Styrkir til viðhalds veggirðinga

Höfundur: Ástvaldur Lárusson

Í umræðu um lausagöngu búfjár hefur oft verið bent á að fjöldi vega eru ekki girtir. Þar með skapast hætta á umferðaróhöppum, sem og erfiðleikar með að girða af lönd.

Guðmundur S. Pétursson, tæknifræðingur. Mynd / Aðsend

Guðmundur S. Pétursson, sem sér um girðingamál fyrir Vegagerðina á vestursvæði, segir stofnunina vinna á hverju ári að fjölgun veggirðinga sem og viðhaldi þeirra sem þegar eru í notkun. Hann segir Vegagerðina á vestursvæði fá tuttugu milljónir á ári í gerð nýrra girðinga. „Kílómetrinn kostar orðið 1.400 þúsund, þannig að þetta er ekki langur kafli.“ Nálægt 40 kílómetrar af vegum sé á biðlista á starfssvæði Guðmundar eins og er. Vegagerðin reyni að forgangsraða þannig að þegar lagt sé bundið slitlag sé girt beggja vegna vegar. Þá sé kostnaðurinn tvöfaldur.

„Í árdaga Vegagerðarinnar lagði hún vegi um landið hægri vinstri og það var ekkert girt, nema eitthvað lítið,“ segir Guðmundur. Á síðustu 20 til 30 árum sé hins vegar almennt girt meðfram vegum ef landeigandi óskar þess. Á allra síðustu misserum hefur Guðmundur orðið var við mikla aukningu landeigenda sem hafa áhuga á að fá veggirðingu, hvort sem þeir stundi sauðfjárbúskap eða ekki.

Þegar vegir eru endurnýjaðir eða nýir lagðir segir Guðmundur að ekki sé sjálfsagt að lögð sé girðing því frumkvæðið sé hjá landeigendum. Vegagerðin kosti lagningu girðingarinnar og gerist landeigandinn eigandi hennar. Eftir það hefur Vegagerðin ekkert með girðinguna að gera, heldur skal landeigandinn sinna öllu viðhaldi.

Þeir sem haldi girðingunni fjárheldri eigi rétt á styrk, sem nemur helmingi viðhaldskostnaðar. Guðmundur segir Vegagerðina fara í ítarlega vinnu til að reikna út hvað hver kílómetri kosti hverju sinni. Á sínum tíma var fenginn aðili til að kanna hvað girðingaverktakar eru lengi að setja upp girðingu að meðaltali. Enn fremur er nefnd á vegum Vegagerðarinnar sem uppfærir girðingakostnað árlega. Þegar aðstæður í landinu eru erfiðar er hægt að hækka áætlaðan kostnað um allt að tuttugu prósent.

Girðir bara einu sinni

Ýmis vandkvæði geti fylgt því að Vegagerðin hafi ekkert með girðingar að gera eftir að þær eru settar upp. Í vegalögum segi að Vegagerðin girði hverja girðingu bara einu sinni. Skemmist girðing algjörlega af viðhaldsleysi segir Guðmundur að það sé ekki í höndum Vegagerðarinnar að koma hlutunum í lag. Stofnunin geti ekki skikkað bændur til að halda girðingum við, heldur sé sveitarfélagsins að beita því valdi. Skipti jörð um eigendur, þá fylgi engar þinglýstar kvaðir hvað varðar viðhald á girðingum.

Þegar landeigendur óski eftir girðingu, segir Guðmundur að gerð sé krafa um að hægt sé að loka girðingunni í eitthvað. „Annaðhvort upp í fjall, kletta, á sem talin er fjárheld, eða aðra girðingu. Það þýðir ekkert að girða frá A til B ef rollurnar labba bara fyrir hornið.

Í gamla daga voru kindur á nánast hverri einustu jörð og þá náðu girðingar saman hjá bændum. Nú er þetta að slitna upp,“ segir Guðmundur. Ákveðin vandkvæði fylgi því þegar fjöldi jarða séu án búskapar.

„Það er mjög algengt að menn hætti að halda við girðingunni,“ segir Guðmundur. Ástæðurnar séu margar, til að mynda þegar bændur komist á aldur og bregði búi, eða flytji í burtu.

„Þá skapast þessi vandræði, því það þarf að halda við girðingu á hverju ári. Staurarnir ganga upp og snjór fer illa með þær.“

Helst ekki ristahlið

Guðmundur segir Vegagerðinni vera illa við ristahlið, því þeim fylgi fjölmörg vandamál og þau séu dýr. Séu girðingar meðfram vegi, þá eigi lögbýli rétt á að fá ristahlið á heimreiðina að bænum.

Séu ristahlið sett á landamerki milli jarða, þá séu þau yfirleitt á tengivegum. Úti á þjóðvegum er algengast að ristahlið séu við sauðfjárveikivarnarlínur. Þegar girt sé frá fjalli niður í fjöru, til að mynda á Vestfjörðum, er matsatriði hjá Vegagerðinni hvort hagkvæmara sé að setja ristahlið eða lengri girðingu. Ristahlið á tvöfalt bundið slitlag kosti sex til átta milljónir. 

„Þessi ristahlið sem hafa verið sett á malarvegi eru yfirleitt fjórir metrar. Þá er bara ein akstursleið í gegn og þá koma holur. Svo er voðalega oft snjóasöfnun, sem gerir þau ófær. Þegar einhver kemur með snjótönn eða blásara, þá þarf að hægja ferðina,“ segir Guðmundur. Þegar snjóruðningstækin fari of hægt yfir, þá kastist snjórinn ekki burtu, heldur safnist í skafla, sem auki snjósöfnun enn frekar.

Vegagerðin heldur við einstaka girðingum

Guðmundur segir Vegagerðina hafa heimild til að taka yfir viðhald veggirðinga meðfram vegum sem eru með umferð meiri en 300 bíla á dag. „Árið 1999 tók Vegagerðin yfir viðhald girðinga frá Hvalfjarðargöngum upp í Norðurárdal,“ segir Guðmundur. Þetta var gert í ljósi þess að ástand girðinga á þessu svæði var slæmt og keyrt hafi verið á hátt í þúsund kindur á hverju sumri á þessum vegkafla.

Jafnframt var brugðið á það ráð að fá verktaka í að sinna smölun á umferðarþyngstu vegunum í Borgarfirði, undir Hafnarfjalli og í kringum Akrafjall. „Engar girðingar eru hundrað prósent, þess vegna erum við að smala,“ segir Guðmundur. Smalarnir stugga við fénu tvær nætur fyrir hverja helgi, þegar umferðin er þyngst. „Það er algjörlega óðs manns æði að ætla að elta rollur yfir hádaginn, séu þær með vegum, því umferðin hægir ekki á og ökumenn jafnvel flauta og eru með dónaskap,“ segir Guðmundur.

Skylt efni: Vegagerð | girðingar

Gerum okkur dagamun
Líf og starf 12. júlí 2024

Gerum okkur dagamun

Nú er ekki seinna vænna en að fara að leggja línurnar fyrir sumarið og með það t...

Bænder
Líf og starf 12. júlí 2024

Bænder

Sumir fara á Tinder. Aðrir hafa ekki tíma í slíkt vegna anna í búskapnum. Hér, k...

Vættafundur á Eyjabökkum
Líf og starf 10. júlí 2024

Vættafundur á Eyjabökkum

Orðsins list kemur að þessu sinni frá Oddbjörgu Sigfúsdóttur.

Sumarkveðja
Líf og starf 10. júlí 2024

Sumarkveðja

Nú þegar lífið kviknar með sumrinu og golan leikur við kinn, skulum við gleðjast...

Himbrimi
Líf og starf 9. júlí 2024

Himbrimi

Himbrimi er nokkuð stór vatnafugl og er einn af einkennisfuglum íslenskra heiðav...

Sumarsveiflan 2024
Líf og starf 8. júlí 2024

Sumarsveiflan 2024

Áherslur tískunnar fara nokkuð vítt og breitt þetta árið en nú þegar er farið að...

Dugur og elja ofar öllu
Líf og starf 8. júlí 2024

Dugur og elja ofar öllu

Eitt þeirra mætu kvenfélaga sem hér á landi sitja er Kvenfélag Hringsins sem hef...

Útlitið er ekki allt
Líf og starf 8. júlí 2024

Útlitið er ekki allt

„Sko, þetta hús byggði Síldarverksmiðja ríkisins árið 1943 og hér voru skrifstof...

Bænder
12. júlí 2024

Bænder

Skammur aðdragandi að sölunni
11. júlí 2024

Skammur aðdragandi að sölunni

Svín og korn
12. júlí 2024

Svín og korn

Magnað Landsmót 2024
12. júlí 2024

Magnað Landsmót 2024

Gerum okkur dagamun
12. júlí 2024

Gerum okkur dagamun