Verð á kartöflum allt niður í 0 evrur
20-30% kartöfluuppskeru er seld á frjálsum markaði þar sem nær ekkert fæst fyrir uppskeruna. Um 860 þúsund tonn eru enn óseld frá síðasta ári.
Kartöflur eru framleiddar á 107 þúsund hekturum í Belgíu, sem er einn af fimm stærstu kartöfluframleiðendum Evrópu og einn stærsti framleiðandi heims á frosnum unnum kartöfluvörum. Eftirspurn eftir kartöflum er nú minni en oft áður og verðhrun hefur orðið á kartöflum ætluðum til framleiðslu á frönskum kartöflum.
Fordæmalaus kartöfluofgnótt
Verð á kartöflum til framleiðslu á frönskum hefur verið í frjálsu falli í Belgíu undanfarið ár. Frá apríl og fram í júní fengust 0 evrur fyrir hluta uppskeru samkvæmt verðmati Belgapom, samtökum kartöfluiðnaðarins. Verðið á við 20-30% af uppskerunni sem seld er á frjálsum markaði og eru ekki þegar bundin í kaupsamningum. Verðmat Belgapom er nú 20 evrur samanborið við 295 evrur fyrir samningsbundið tonn. Frá 2001 hefur Belgapom vikulega birt sitt eigið verðmat eftir að stjórnvöld ákváðu að hætta að verðleggja kartöflur.
Belgar kalla þessar kartöflur iðnaðarjarðepli (industrieaardappelen) eða geymslujarðepli (bewaaraardappelen). Þær eru að mestu leyti ræktaðar í Flanders héraði í sendnum jarðvegi. Um 860 þúsund tonn eru enn óseld frá síðasta ræktunartímabili. Von er á nýrri uppskeru í mánuðinum en kartöflugeymslur bænda eru margar hverjar enn fullar. Verðhrunið hefur ekki áhrif á verð til neytenda þar sem um stórvaxið kartöfluyrki til frekari vinnslu er að ræða. Síðasta haust reyndu margir ræktendur að selja þær milliliðalaust fyrir slikk. Takmarkaður möguleiki er á að nýta þær til dýrafóðurs eða í lífgasframleiðslu. Bændur fá ekkert greitt fyrir það, nema mögulega flutningskostnaðinn.
Í frétt belgíska miðilsins VRT NWS er rætt við Guy Depraetere, kartöflusérfræðing hjá Bændasamtökum Belga (ABS). Hann segir kartöfluofgnóttina ekki óþekkt fyrirbæri, en nú sé uppnámið fordæmalaust. Hann segir framleiðendur hafa keypt minna af kartöflubændum en um var samið og án bóta.
Viðskiptatollar og nýir samkeppnisaðilar
Kartöfluframleiðsla í heiminum hefur aukist um 8% á undanförnum 10 árum og belgísku ræktendurnir eiga í harðri samkeppni við ræktendur í Kína, Indlandi, Egyptalandi og Tyrklandi. Kartöfluframleiðendur í fleiri Evrópulöndum standa frammi fyrir sama vanda.
Christophe Vermeulen, forstjóri Belgapom, segir á heimasíðu sam- takanna niðursveifluna eðlilega í ljósi þess að Belgar séu leiðandi á heimsmarkaði í ræktun iðnaðar- kartaflna. Hann segir nauðsynlegt að bændur séu sveigjanlegir og áréttar að þegar séu um 75% af uppskerunni seld á góðu verði í gegnum samninga. Hann segir kartöfluiðnaðinn frjálsan iðnað sem lúti ekki sömu lögmálum og grænmetisræktun eða mjólkurframleiðsla og ástandið sé tímabundið. Landbúnaðarráðherra lagði fram tillögu um stofnun samtaka framleiðenda, sem Vermeulen sagði sýna samúð, en vera óþarfa.
Krúnudjásn belgískra frönskukartöfluframleiðenda, Clarebout, var á síðastliðnu ári selt til bandarísks risafyrirtækis, J.R. Simplot. Clarebout var fyrir söluna með yfir 3.000 starfsmenn. Clarebout og fleiri stór fyrirtæki kaupa uppskeru frá kartöflubændum samkvæmt samningi og fullvinna úr þeim frosnar kartöfluvörur. Sé þörf á kaupa þau umframuppskeru á frjálsum markaði. Í ljósi sölunnar hafa bandarískir viðskiptatollar nú aukin áhrif, auk samkeppninnar við framleiðendur í öðrum heimsálfum.
Bændasamtök Belga biðluðu í upphafi árs til kartöfluræktenda um að framleiða um 20% minna. Þeir hafa því horft til annarra möguleika í ræktun samhliða kartöflunum. Samkeppni er einnig hörð í kornræktun, sykurrófum og maís, sem eru þær tegundir sem þeir hafa helst horft til. Belgíski sykurframleiðandinn Tiense Suiker hafði þegar lýst yfir 20% minni kaupum á belgískum sykurrófum vegna aukins innflutnings brasilísks reyrsykurs.
