Markmið um einfaldara og skilvirkara eftirlit

Samkvæmt frumvarpsdrögum um breytingar á fyrirkomulagi eftirlits með hollustuháttum og mengunarvörnum verða heilbrigðisnefndir sveitarfélaga aflagðar og færist eftirlit þar með frá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga til Umhverfis- og orkustofnunar.

Drögin hafa verð sett í samráðsgátt stjórnvalda en markmið þess er aukið samræmi eftirlits, einföldun og skilvirkni.

Nauðsynlegar breytingar

Það er umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið sem leggur frumvarpsdrögin fram til kynningar og í umfjöllun á vef ráðuneytisins um málið segir að fjöldi greininga og skýrslna liggi fyrir, allt frá árinu 2001, sem sýnt hafa fram á nauðsyn breytinga á fyrirkomulagi eftirlits með hollustuháttum og mengunarvörnum og matvælaeftirliti. Þar beri hæst skortur á samræmi í eftirliti og þörf á skýrari ábyrgð og yfirstjórn með hollustuháttum og mengunarvörnum og matvælaeftirliti.

Umhverfis- og orkustofnun mun taka við hlutverki heilbrigðinefnda og -eftirlita varðandi útgáfu starfsleyfa, eftirliti með rekstraraðilum og úrgangi, svo dæmi séu tekin. Starfsemi og þjónusta í kringum þessi málefni verður því miðlæg. Þannig verði komið á einu samræmdu upplýsingakerfi fyrir þjónustu og eftirlit á sviði hollustuhátta og mengunarvarna.

Viðbragð við áminningu ESA

Umsagnarfrestur um frumvarpsdrögin er til 17. febrúar, en í umfjöllun ráðuneytisins kemur fram að von sé á sambærilegu frumvarpi um eftirlit með matvælum frá atvinnuvegaráðuneytinu. Það sé viðbragð við áminningarbréfi Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) sem sent var íslenskum stjórnvöldum í júlí 2024.

Það var sent vegna þess að ítrekað hefur komið fram í niðurstöðum úttekta ESA að opinbert eftirlitskerfi fyrir matvæli, fóður og dýraheilbrigði sé ekki í samræmi við þau viðmið sem sett séu í EES-samningnum.

Með því frumvarpi verður sú breyting að ábyrgð á eftirliti með matvælum verður færð frá heilbrigðiseftirliti til Matvælastofnunar. Með heildarbreytingum er eftirlitsaðilum á sviðum matvæla, hollustuhátta og mengunarvörnum fækkað úr ellefu í tvo, en starfandi heilbrigðiseftirlitsstöðvar eru alls níu í dag um allt land.