Jarðvegssýni.
Fræðsluhornið 06. maí 2020

Jarðvegssýni og jarðvegssýnaniðurstöður

Eiríkur Loftsson, ráðunautur á rekstrar- og umhverfissviði RML, og Anna Lóa Sveinsdóttir ráðunautur, á rekstrar- og umhverfissviði RML
Í síðasta Bændablaði voru birtar samantektir á nokkrum niður­stöðum úr jarðvegssýnum frá árunum 2014–2019 að báðum árum meðtöldum. Þau mistök urðu að hluti textans féll niður og um leið þrjú gröf sem áttu að fylgja textanum. Er þetta því endurbirt hér í heild sinni.   
 
Samtals er um að ræða efna­greiningar á 1.320 sýnum sem öll eru tekin með 10 cm sýnatökudýpt.
Í meðfylgjandi töflum eru niðurstöðurnar flokkaðar eftir árum og landshlutum. Niðurstöður af Vestfjörðum fylgja Vesturlandi. Fjöldi sýna er ekki mikill og þyrftu margir bændur að hafa meiri reglu á sýnatöku.
 
 
Munur milli landshluta
 
Greina má mun milli landshluta hvað varðar einstök næringarefni. Það er þó rétt sé að fara varlega í að túlka þann mun því myndirnar með dreifingu mælinga á fosfór, kalí og sýrustigi jarðvegs sýna mikinn breytileika innan hvers landshluta. 
 
Meðaltals gildi fyrir fosfór, kalí, kalsíum, magnesíum og natríum eru öll lægst úr sýnum af Suðurlandi. Fosfór og natríum mælist hæst í sýnum af Vestur­landi en kalsíum og magnesíum í sýnum af Norðurlandi. Sýrustig jarðvegs (pH-gildi) er að meðaltali 5,4 í öllum þessum sýnum. Á Vesturlandi mælist það lægst pH=5,2 en er að jafnaði pH=5,5 í öllum hinum landshlutunum.  
 
 
 
 
Mæligildi einstakra efna sýna mikla dreifingu. Hér er myndrænt sýnd dreifing á fosfór (P) og kalí (K). Þá má einnig sjá dreifingu mælinga á sýrustigi. Á myndunum sýnir hver punktur eina mælingu. Gráa svæðið táknar það sem ætla má miðlungsgildi fyrir viðkomandi næringarefni í jarðveg. Fyrir sýrustig þekur gráa svæðið æskilegt pH-gildi til að nýting næringarefna fyrir plöntur verði nokkuð góð eða góð. Niðurstöðum er raðað á myndirnar eftir landnúmerum frá vinstri til hægri. Niðurstöður af Vesturlandi eru því lengst til vinstri en af Suðurlandi lengst til hægri. Á myndunum má greina mismun innan landshluta sem kann að vera vegna jarðvegsgerðar, staðsetningar t.a.m. fjarlægðar frá sjó og fleiri þátta.
 
Á heimasíðu RML undir flipanum „ráðgjöf/jarðrækt/áburð­ur“ er hægt að skoða sams­konar gröf fyrir önnur næringarefni. Frá því farið var að taka jarðvegssýni í 10 cm dýpt hefur rúmþyngd jarðvegs í hverju sýni verið mæld. Þá niðurstöðu má m.a. nota til að reikna magn auðleystra næringarefna sem kg/ha í efstu 10 cm jarðvegsins. Á heimasíðu RML má sjá niðurstöður mælinga á fosfór og kalí settar fram á þann hátt. 
 
Eins og áður er nefnt sýnir þessi samantekt að lítið er tekið af jarðvegssýnum. Jarðvegssýni gefa þó mikilvægar upplýsingar um ástand jarðvegsins s.s. sýrustig og aðgengilegt magn helstu næringar­efna. Með reglulegri sýnatöku má fylgjast með því hvernig innihald jarðvegs af þessum efnum breytist á nokkurra ára millibili. Æskilegt er að taka jarðvegssýni í þessum tilgangi á 5-7 ára fresti.
 
Hægt er að hafa samband við ráðunaut RML í síma 516-5000 ef óskað er eftir jarðvegssýnatöku og/eða túlkun jarðvegssýnaniðurstaðna þegar þær liggja fyrir.