Með föstudagspitsuna í bígerð
Félagarnir Johan Andersson og Gunnar Dan Wiium eru forsvarsmenn hampræktunar í Waldorfskólanum Sólstöfum í Reykjavík. Þar, í tengslum við sjálfbærnilotu skólans, hafa börnin í 6.–7. bekk fengið að fræðast um möguleika iðnaðarhamps og meðal annars fengið Loga Unnarsson Jónsson, meðstjórnanda Hampfélags Íslands í heimsókn.
Í kjölfarið forræktuðu nemendur hampplöntur og nú síðast í lok skólaársins gróðursett afraksturinn, alls 2.500 plöntur á lóð í Skammadal. Áætlað er að ekki síðar en í haust hafi plönturnar náð þeim þroska að eftir uppskeru sé hægt að vinna úr þeim hráefni til að steypa pitsuofn á skólalóðinni! Gaman er að segja frá því að hampsteypa er umhverfisvæn á þann hátt að hún andar og kemur þannig í veg fyrir myglu, jafnframt því að vera bæði einangrandi og eldþolin.
Planta sem getur orðið allt að tveimur metrum að hæð
„Við fengum yrki sem heitir 'Erlina' frá Hampfélaginu, en það hentar mjög vel fyrir íslenskt loftslag. Plantan, sem getur orðið allt að tveimur metrum að hæð, er sérstaklega hugsuð til ræktunar fyrir stönglana – eða trefjarnar sem fást úr þeim. Hann Logi Unnarsson Jónsson heimsótti okkur í skólann fyrir nokkru og í kjölfarið kviknaði áhugi hjá okkur Johani, í hvað væri hægt að nýta plöntuna,“ segir Gunnar.
Hægt er að vinna „steypu“ úr hampinum
„Já, eða til dæmis hvernig plantan tengdist mat ... segir Johan brosandi, enda kokkur í skólanum og mikill áhugamaður um sjálfbærni. Eitt af því sem Logi ræddi um og sýndi okkur var að hægt er að vinna „steypu“ úr hampinum, og þá kom hugmyndin að pitsuofni!“ "Nú, við höfðum verið að forrækta hampfræ í skólanum, í sjálfbærnilotu með krökkunum í 6.–7. bekk, með það fyrir augum að gróðursetja afraksturinn uppi í Skammadal og nýta jurtina í eitthvað spennandi. Og þarna kom það! Pitsa alla föstudaga!
Í framhaldinu komumst við að því að það er til vél sem flakkar á milli hampbænda, en með henni er hægt að aðskilja trefjarnar frá tréninu. Steypan er svo búin til í hlutföllunum 1-1-1, eða trefjar, vatn og kalkþörungur. Logi, sem er lærður byggingatæknifræðingur, hafði gert tilraun með að bræða saman þessa blöndu sem myndaði steypuklump. Það var samt svo klikkað að halda á klumpinum sem vanalega myndi vega um 5 kg – en hann var kannski tæpt kíló,“ segir Gunni.
„Reyndar gæti verið gott að blanda fjórða efninu við, einhverju bindiefni eins og þara eða mögulega kúaskít. Við áætlum bara að taka eitt skref í einu með bjartsýnina að vopni,“ bætir Johan við. Þar sem nemendur skólans eru í reglulegum handverks- og sjálfbærnilotum sjá þeir Gunni og Johan fyrir sér að hægt væri að virkja þá við smíði og hönnun pitsuofnsins.
„Við verðum með steypusökkul og steypum svo ofan á hann,“ segir Gunni ákveðinn. Pælingin er, til þess að fá ofninn kúlulaga, að nota Pilatesbolta (sem væri mögulega hægt að nappa á skrifstofu skólans) og steypa utan um hann einhvern veginn. Það gæti verið handverkslota fyrir krakkana. Uppskeran væri þá ein handverkslotan, að ná hráefninu úr plöntunni væri önnur, ein handverkslota mögulega notuð í að búa til steypuprufur, svo ein í að búa til mótið ... þetta á eftir að koma í ljós. Svo er það sem Logi ekki veit, að prufa hvort steypan þoli 3–400 gráða hita því það er það sem við þurfum svo við getum haft pitsu alla föstudaga,“ segja þeir félagar fullir sjálfstrausts, vitandi það að hampur er nytjajurt framtíðarinnar.
