Flöskudraugur og galdraofsóknir
Stekkur 9. maí 2016

Flöskudraugur og galdraofsóknir

Höfundur: Vilmundur Hansen

Í seinni tíð hafa þjóðsögur og þjóðtrú tapað nokkru af upprunalegu gildi. Má eflaust finna margar ástæður til þess, svo sem betra húsnæði, þéttbýlismyndun og aukna efnishyggju.

Árneshreppur, ein af fallegustu sveitum landsins, er nyrsti hreppur í Strandasýslu og nær frá Spena í suðri og norður undir Geirólfsnúp. Ströndin er vogskorin og undirlendi lítið. Frá fyrstu tíð hefur landbúnaður verið nokkur og íbúar stundað sjóróðra.

Sumur eru stutt og hafís liggur oft við land langt fram á sumar. Á löngum vetrum, fyrir tíma raflýsingar og sjónvarps, þegar kuldinn og myrkrið umluktu landið, fór hugmyndaflugið af stað og fólk á Ströndum sem og annars staðar á landinu bjó sér til alls konar sögur og til að skýra heimsmynd sína.

Trékyllisvík var vettvangur trúarofsókna á 17. öld, og þar voru þrír menn brenndir fyrir galdra árið 1654 í klettagjá sem kallast Kistan.

Af þjóðsagnaverum í Ár­neshreppi má nefna tröllkarlinn Kálf í Kálfatindum og skessuna Kleppu. Kleppa pissaði á grundirnar við Finnbogastaði og bætti því við að þar skyldi aldrei vaxa gras. Hóllinn Kleppa er kenndur við fyrrnefnda skessu, en hún á að liggja undir honum eftir að Finnbogi rammi sparkaði kletti úr Finnbogastaðafjalli og hún varð undir. Þar má einnig finna trú á álagabletti sem ekki má slá, svo sem Grænuflöt í Naustvík.

Nokkurn veginn fyrir miðjum hreppnum í landi Ávíkur er svokallaður Skyrkollusteinn. Steinninn er meðal annars sérstakur fyrir það að vera gerður úr bergi sem ekki finnst á Íslandi og er talið að hann hafi borist í Víkina með hafís frá Grænlandi. Í honum á að búa huldufólk og oft hafa sést ljós frá steinunum. Þau álög hvíla á honum að ekki má benda á hann því þá sker viðkomandi sig í fingurinn.

Sagan segir að Guðmundur góði hafa vígt Urðirnar á ferð sinni um Strandir og að þar hafi aldrei orðið slys á mönnum. Fleira mætti til nefna eins og drauginn Ingólfsfjarðarmóra sem stundum er nefndur Ófeigsfjarðar- eða Seljanesmóri. Móri þessi er svo magnaður að hann hefur meira að segja komið fram á ljósmynd.

Árið 1652 kom upp einkennilegur faraldur sem lagðist á kvenfólk í sveitinni og þá helst þegar það sótti kirkju. Segir sagan að konurnar hafi fallið í yfirlið með hljóðum og froðufalli og stundum varð að bera konurnar út úr kirkjunni vegna hávaða og óhemjuláta. Í framhaldi af þessu voru svo þrír menn brenndir á báli í Kistunni. Í Naustvík heyra menn stundum glamrið frá Flöskudraugnum, en hann ráfar þar um með strigapoka á bakinu fullan af tómum brennivínsflöskum.

Strandamenn hafa stundum sagðir vera íhaldssamir og lítt gefnir fyrir nýjungar. Því hefur einnig verið haldið fram að kaþólskur siður og galdratrú hafi lifað þar góðu lífi, löngu eftir að þvíumlíkt lagðist af í öðrum héruðum landsins.

Fjölmiðlar hafa einnig haft minni áhrif á Ströndum en víða annars staðar vegna slæmra móttökuskilyrða.

Þjóðtrúin er komin frá uppsprettum sem liggja langt aftur í aldri og í tímans rás hefur hún runnið saman við aðrar hugmyndir, líkt og ótal lækir sem renna saman í fljót á leið til sjávar.

Topiary
Stekkur 28. apríl 2017

Topiary

Samkvæmt dagatali er komið sumar og því ekki seinna vænna en að garðeigendur drí...

Sálin verður ekki þvegin
Stekkur 20. febrúar 2017

Sálin verður ekki þvegin

Sápa, eins og fleiri hreinlætisvörur, þykja sjálfsagður og eðlilegur hlutur í sa...

Flöskudraugur og galdraofsóknir
Stekkur 9. maí 2016

Flöskudraugur og galdraofsóknir

Í seinni tíð hafa þjóðsögur og þjóðtrú tapað nokkru af upprunalegu gildi. Má efl...

Lagarfljóts­ormurinn
Stekkur 26. apríl 2016

Lagarfljóts­ormurinn

Lagarfljótsormurinn er stærstur allra orma á Íslandi og um hann eru einnig til f...

Svört fluga settist á Passíusálmana
Stekkur 19. febrúar 2016

Svört fluga settist á Passíusálmana

Í tilefni þess að verið er að lesa Passíusálma Hallgríms Péturssonar á Rás 1 er ...

Í fríi allt árið
Stekkur 25. janúar 2016

Í fríi allt árið

Trúarhátíðir eru helstu frídagarnir ársins og hægt að fjölga þeim með því að ver...

Jólasveinninn fastur í skorsteininum
Stekkur 24. desember 2015

Jólasveinninn fastur í skorsteininum

Aðstandendur stórrar verslunarmiðstöðvar í Tókýó, Seúl eða Peking, það skiptir r...

Með lífið í lúkunum
Stekkur 12. nóvember 2015

Með lífið í lúkunum

Frá ómunatíð hefur lófalestur verið talinn auðveld og örugg leið til að komast a...