Skoðun 10. ágúst 2026

Stöndum saman

Höfundur: Þorvaldur Gylfason

Ég er Skagfirðingur, Reykvíkingur, Íslendingur og Evrópumaður.

Og ég nýt þess mjög líkt og margir aðrir að eiga rætur að rekja til allra landsfjórðunga eins og ég hef lýst í örstuttu máli í sjö ólíkum héraðsmiðlum að undanförnu. En þessi grein fjallar þó ekki um það. Hún fjallar heldur um nauðsyn þess að við stöndum saman þegar mikið liggur við og ógnvænlega horfir um heiminn. Sum okkar eru hlynnt inngöngu Íslands í ESB, en önnur eru andvíg. Skynsamt fólk getur greint á um stjórnmál og einnig efnahagsmál, innan marka. Fátt er eðlilegra. Lýðræði hentar vel til að leysa úr slíkum ágreiningi þegar þess er þörf þannig að flestir geti við úrslitin unað.

Samkvæmt nýrri skoðanakönnun Maskínu fyrir DV um framhald viðræðna Íslands við ESB segjast 59% svarenda í Reykjavík munu segja Já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst nk. og 56% í nágrannabyggðum Reykjavíkur, en aðeins 48% á Suðurlandi og Reykjanesi, 47% á Vesturlandi og Vestfjörðum, 44% á Norðurlandi og 24% á Austurlandi. Mig undrar þetta misræmi því að þjóðarhagurinn sem í húfi er hlýtur af sjónarhóli hvers og eins að teljast áþekkur um allt land líkt og birtist skýrt í þjóðaratkvæðagreiðslunni um nýju stjórnarskrána 2012. Þar sagði ríflegur meirihluti kjósenda í öllum kjördæmunum sex Já við nýrri stjórnarskrá: 77% í Reykjavík norður, 72% í Reykjavík suður, 68% í Suðvesturkjördæmi, 58% bæði á Suðurlandi og Norðausturlandi og 55% á Norðvesturlandi. Mér þætti eðlilegt að hliðstætt samræmi væri milli þéttbýlis og dreifbýlis í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem í hönd fer 29. ágúst.

Hvernig kemst ég að þeirri niðurstöðu? Ég þurfti ekki að „kíkja í pakkann“ áður en við gengum í SÞ 1946, ekki vegna þess að ég var ekki fæddur þá, heldur vegna hins að SÞ eru félagsskapur sem ég tel rétt af pólitískum ástæðum að Ísland sé í hvað sem kostum og göllum líður. Ég lít ESB svipuðum augum. Þar eru allir okkar nánustu vinir og vandamenn í Evrópu nema Norðmenn (og Bretar sem dauðsjá nú margir eftir að hafa látið ginna sig út 2016). Öll 27 aðildarlöndin una sér vel í ESB (72% svarenda, sjá mynd) og þar eigum við því heima líka hvað sem kostum og göllum líður. Ég met kostina og gallana að vísu svo að kostirnir vegi mun þyngra en gallarnir, en það er ekki aðalatriðið í mínum huga heldur hitt, að við eigum samleið með Evrópu, langa samleið, einkum nú þegar heimsmálin hafa riðlazt svo að Bandaríkjastjórn hefur í hótunum við Grænland og Nató.

Við þessar nýju kringumstæður tel ég að við þurfum að þétta raðirnar og ganga inn í ESB með evrunni og öllu saman sem fyrst (og Norðmenn líka), ekki bara til að hagnast á því heldur einnig til að gera gagn. Sælla er að gefa en þiggja.

Reynsla Finna er lærdómsrík. Það var Miðflokkurinn, flokkur finnskra bænda, sem hafði forustu um aðildarumsókn Finna 1992 og réð úrslitum um að Finnar samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu að ganga inn í ESB 1995. Flestir bændur voru þá að vísu andvígir inngöngu, en mörgum þeirra hefur snúizt hugur í ljósi reynslunnar af veru Finnlands í sambandinu. Nú er mjótt á munum milli þeirra bænda sem styðja aðild Finnlands og hinna sem enn eru andvígir. Óttinn við að sameiginleg landbúnaðarstefna ESB myndi bitna á finnskum bændum reyndist ekki eiga við gild rök að styðjast. Alls 78% Finna telja land sitt hafa notið góðs af veru sinni í sambandinu.

Mér segir svo hugur um að svipað geti hæglega átt við um Ísland. Reglur ESB mæla fyrir um ríflegan stuðning við landbúnað á jaðarsvæðum til að efla dreifðar byggðir, stuðning sem litla sem enga andúð myndi vekja meðal Íslendinga. Okkur ætti að vera í lófa lagið að semja þannig við ESB að bændur geti vel við unað ekki síður en við hin. Spyrjið Finna.

Höfundur er prófessor emeritus, Háskóla Íslands.