„Ef við þurfum að fara, þá leggst fyrirtækið af“
Gróðrarstöðin Mörk hefur starfað í Fossvogsdalnum frá árinu 1967 og er síðasta einkarekna gróðrarstöðin innan borgarmarka Reykjavíkur. Nú stefnir í að starfsemin víki fyrir uppbyggingu aðstöðu fyrir knatt- spyrnufélagið Víking. Guðmundur Vernharðsson, garðyrkju fræðingur og eigandi Markar, segir að ákvörðun sem tekin var árið 2008, án samráðs, geti nú leitt til lokunar fyrirtækisins með tilheyrandi áhrifum á garðyrkju, græn svæði og plöntuframleiðslu í borginni.
Gróðrarstöðin Mörk hefur verið hluti af Fossvogsdalnum í nær sex áratugi. Hún var stofnuð árið 1967 og hefur síðan þá þjónað bæði almenningi og verktökum með ræktun og sölu plantna sem ætlaðar eru íslenskum aðstæðum. Nú er framtíð stöðvarinnar í uppnámi vegna áforma um stækkun athafnasvæðis knattspyrnufélagsins Víkings.
Guðmundur Vernharðsson, garðyrkjufræðingur og eigandi Markar ásamt eiginkonu sinni, Sigríði Helgu Sigurðardóttur, segir upphaf málsins mega rekja til ákvörðunar borgarráðs árið 2008 að tillögu þáverandi borgarstjóra, Ólafs F. Magnússonar.
Tillaga kynnt með dags fyrirvara
„Eitt af því undarlega við þetta er að við höfðum enga aðkomu að tillögunni í undirbúningnum,“ segir Guðmundur. „Við fengum enga kynningu. Það var hringt í okkur kvöldið áður og sagt að daginn eftir yrði lögð fyrir tillaga í borgarráði sem myndi snerta hagsmuni okkar í framtíðinni.“
Guðmundur spurði hvort fyrirtækið hefði eitthvað um málið að segja en svarið var skýrt nei.
Á þeim tíma var leigusamningur Markar við borgina í gildi til ársins 2016. Guðmundur segir að aldrei hafi verið lagt mat á hagsmuni gróðrarstöðvarinnar í tengslum við ákvörðunina.
„Þetta er ákaflega illa ígrundað,“ segir hann. „Það var aldrei neitt mat lagt á neina hagsmuni sem lágu að baki frá okkar hálfu.“
Samningur ekki framlengdur
Eftir að leigusamningurinn rann út árið 2016 hafa eigendur Markar ítrekað óskað eftir framlengingu.
„Við höfum farið til borgarstjóra eftir borgarstjóra og beðið um grið,“ segir Guðmundur. „En það hefur ekki verið framlengt og núna er verið að sækja á enn og aftur.“
Hann segir að enn liggi ekkert opinbert mat fyrir um áhrif þess að leggja niður gróðrarstöðina.
„Eins og þetta blasir við okkur er verið að leggja niður gróðrarstöð fyrir bílastæði fyrir Víking,“ segir Guðmundur, en fram hefur komið hjá forsvarsmönnum Víkings að þeirra fyrsta verk á lóðinni verði að malbika bílastæði.
Flutningur „nánast ógerlegur“
Guðmundur segir flutning starfsemi Markar vera nánast ómögulegan.
„Það er búið að vinna heilmikla vinnu í að rækta upp jarðveginn, skapa skjól og frjósemi,“ segir hann. „Fyrir utan mannvirkin sem borgin vill í dag helst ekki borga neitt fyrir.“
Stöðin hefur starfað á staðnum í tæplega 60 ár. Guðmundur og Sigríður keyptu reksturinn árið 2000, eftir að samningurinn hafði verið framlengdur til ársins 2016.
„Okkur þótti ekki boðlegt að kaupa fyrirtæki án samnings,“ segir hann. Að hans sögn myndi brotthvarf úr Fossvogsdal þýða endalok starfseminnar.
„Ef við þurfum að fara, þá leggst fyrirtækið af. Það yrði bara lagt niður,“ segir hann. „Það verða engin kynslóðaskipti þegar ekkert er til skiptanna.“
Sérvöruverslun fyrir íslenskar aðstæður
Gróðrarstöðin Mörk er sérvöru- verslun innan markaðssvæðis borgarinnar. Stærsti hluti starfseminnar er framleiðsla og sala á sumarblómum, auk trjáa og runna í pottum, fjölærum plöntum, skógarplöntum og matjurtum til útiplöntunar.
„Við erum ekki stórframleiðendur skógarplantna,“ segir Guðmundur. „En við þjónustum bæði almenning og verktaka með tegundir sem eru ræktaðar fyrir íslenskar aðstæður.“
Á síðasta ári voru um 14 þúsund afgreiðslur í stöðinni. Stærstu einstöku viðskiptavinirnir eru verktakar og fyrirtæki, auk Reykjavíkurborgar sjálfrar í gegnum framkvæmdir innan borgarinnar.
Innlend ræktun eða innflutningur
Guðmundur bendir á að ef þessi framleiðsla hverfur verði eftir fyrst og fremst innfluttar plöntur.
„Við erum með plöntur sem eru sérvaldar og ræktaðar fyrir íslenskt loftslag,“ segir hann. „Ef þessi framleiðsla fer, verður það sem eftir stendur innflutningur.“
Hann tekur fram að hann geri ekkert lítið úr starfsemi annarra garðyrkjustöðva. „Þetta er bara annað konsept,“ segir hann.
Rekstur og áskoranir
Reksturinn hefur gengið vel að sögn Guðmundar, ekki síst á Covidárunum.
„Þá fór fólk að huga að sínum eigin görðum,“ segir hann. Helstu áskoranir í rekstrinum tengjast veðri, næturfrosti og almennum rekstrarskilyrðum, auk þess að halda góðu starfsfólki.
Yfir sumartímann starfa allt að 20 manns hjá Mörk, en mun færri yfir veturinn þegar starfsemin liggur að hluta í dvala.
Græn starfsemi í borgarlandslagi
Guðmundur telur gróðrarstöðvar gegna mikilvægu samfélagslegu hlutverki.
„Hlutverk gróðrarstöðva er að fegra umhverfið og gefa fólki aðgengi að vöru og þekkingu til þess að gera það,“ segir hann.
Hann telur upplýsta umræðu um virði grænna svæða skorta í borgarstjórninni.„Það er í hróplegri mótsögn að tala um græna stefnu og leggja síðan gróðrarstöð niður fyrir bílastæði.“ Mörk hefur boðist til að láta hluta lóðarinnar undir bílastæði, en Guðmundur segir að allar hugmyndir sem miði að frekara landnámi á lóðinni hafi verið slegnar út af borðinu.
Í varnarbaráttu
Að hans sögn er fyrirtækið nú í varnarbaráttu.
„Málið stendur þannig að við þurfum að víkja af hluta lóðarinnar í lok þessa árs og svo 2032 og vera alfarin 2040. Við vitum ekki hverjir taka raunverulega ákvarðanirnar,“ segir hann. „Þetta ferli hefur setið inni í embættis- og lögfræðikerfi borgarinnar.“
Viðræður fara fram við samningateymi borgarinnar, en Guðmundur segir áhrifamikil öfl virðast starfa í bakgrunni.
„Við verðum að berjast fyrir lífi fyrirtækisins,“ segir hann. „Þetta er ævistarf og það er sárt að upplifa að því sé kippt í burtu vegna ákvörðunar sem var tekin árið 2008, án þess að við værum spurð.“
