Gæðablóð á stóra sviðinu

Sannar sögur þriggja einstaklinga eru tvinnaðar saman í leikverkinu sem dregur upp mynd af endurteknu áreiti sem þeir verða fyrir í hversdeginum.

„Sýningin er sumpart okkar svar við falsfréttum og leið til að afrugla samfélagið,“ segir leikstjóri Gæðablóðs, sýningar sem sannarlega á erindi í ferð um landið.

Sjálfsmynd einstaklings og þjóðar

Tvennt var ljóst þegar horft var yfir smekkfullan salinn í Þjóðleikhúsinu á sýningunni Gæðablóð. Meðalaldurinn var lægri en oft og samsetning hörundslitar gesta mun fjölbreytilegri en á venjulegu kvöldi. Þetta gladdi blaðamann og var góð áminning um að ÞJÓÐleikhúsið þjónar kannski ekki alltaf allri þjóðinni. Sýningin sem var rétt að hefjast er eins konar frásagnarsýning Unnsteins Manuels Stefánssonar, Jónmundar Grétarssonar og Davíðs Þórs Katrínarsonar.

Þeir eiga margt sameiginlegt, eru á svipuðum aldri, eru fjölskyldufeður, allir listamenn, búa í höfuðborginni og sitthvað fleira en það sem flestir taka fyrst eftir er að þeir eru brúnir. Sjálfir pældu þeir ekki mikið í því þegar þeir voru litlir, en fólkið í umhverfi þeirra átti síendurtekið eftir að beina athygli þeirra að hörundslit sínum, sem er daglegur raunveruleiki þeirra enn í dag nú þegar þeir eru komnir á fullorðinsár. Upp vakna spurningar um það að tilheyra, væntingar samferðafólks og hugmyndir, ótta fólks og fáfræði, ímynd og sjálfsmynd einstaklings og þjóðar.

Samfélagsþjónusta á stóra sviðinu

Bandaríska sjónvarpsserían Atlanta var leikurunum þremur og leikstjóranum, Þóru Karítas Árnadóttur, innblástur en þau unnu saman að handritinu. Sögum úr lífi leikaranna er splæst saman svo úr verður sögustund sem einkennist af einlægni og húmor en er um leið vel brýnd og beitt. „Það var smá hausverkur að finna út úr því hvernig við áttum að nálgast efnið en við fundum það mjög fljótt að leiðin var í gegnum hlátur en á sama tíma einlægni. Þetta er hárfín lína að feta,“ segir Davíð Þór.

Ein af sögunum sem Jónmundur segir í sýningunni er af hreint ótrúlegu samtali við lögreglumann í kjölfar þess að hann ákveður að kæra hatursfulla athugasemd sem beint var að honum þegar hann var að leika lögreglumann í íslenskum glæpaþáttum. Sú saga er ein af fjölmörgum sönnum sögum leiksýningarinnar en aðspurð segja handritshöfundar að sannleikur sé í öllum sögunum þó sumar séu færðar í sviðsbúning.

„Það var magnað þegar ég áttaði mig á því að sögurnar sem við erum að segja er eitthvað sem allir brúnir Íslendingar geta tengt við,“ segir Davíð Þór. „Eftir frumsýningu kom að mér kona á mínum aldri með blandaðan uppruna og sagði: „Ég hef verið að hugsa um hluti sem þið voruð að tala um allt mitt líf en aldrei sagt þá upphátt né heyrt neinn annan segja það.“ Á þeirri stundu skildi ég að ég var ekki bara að segja mína eigin sögu heldur sögu þúsund annarra líka. Að því sögðu þá er sýningin allt annað en útilokandi og ég held að allir, óháð húðlit eða uppruna, geti tengt við okkur.“ Unnsteinn bætir við og segir að „verandi hörundsdökkur á Íslandi, þá kemst maður ekki hjá því að vera í stöðugri samfélagsþjónustu á einn eða annan hátt“. 

Sameining í leikhúsinu

Þóra Karítas segir þau hafa rætt vandlega hvaða tón þau vildu hafa í sýningunni. „Okkur fannst á tímum sundrungar að mikilvægasta erindið væri sameining. Við erum því að leita eftir hinu sammannlega og fólk tengist þegar það deilir persónulegum hlutum með hvert öðru og hlær saman eða finnur til. Við vorum því í leit að tengingu og nánd en líka góðri skemmtun en vorum meðvituð um að hún mætti ekki vera á kostnað þess sem okkur lá á hjarta.“

Þóra segir mikla vanþekkingu hafa einkennt opinbera umræðu og að hún hafi súrnað að undanförnu. „Stjórnmálaflokkar og einstaklingar innan flokka hafa jafnvel reynt að veiða atkvæði fólks með alls kyns óábyrgum og fordómafullum frösum en það er hættulegt og sundrar samfélaginu og mikilvægt að fólk sjái í gegnum slíka orðræðu. Sýningin er því sumpart okkar svar við falsfréttum og leið til að afrugla samfélagið.“ Hún segir þau hafa fengið viðbrögð frá foreldrum sem hafa séð Gæðablóð og þykir gott að geta farið með unglingana sína á sýningu sem styður við heilbrigða skynsemi og náungakærleik.

Bráðgóð skemmtun með skýrum skilaboðum

Ekki er ólíklegt að einhver tár hafi verið felld í salnum í bland við hlátrasköllin sem dundu. „Ég sá að mamma er miðaldra hvít kona í litlum svörtum líkama,“ segir Unnsteinn brosandi í tengslum við sögu af því þegar hann horfði á mömmu sína, sem fæddist í Angóla, dansa í veislu einhverju sinni. En hann segir þau mæðginin vera kameljón sem geta ekki skipt um lit. „Í Malaví var ég hvítur, í Angóla ljósbrúnn og á Íslandi er ég svartur.“

Þrá Unnsteins eftir því að ferðamaður spyrji hann til vegar eða Davíðs Þórs um að eldri borgari biðji hann að aðstoða sig í kjörbúðinni eru meðal fjölmargra fyndinna sagna þessarar ríkulegu kvöldstundar sem sendir áhorfendur heim með margt að hugsa um. Ljóst er að hversdagur okkar sem byggjum Ísland er ólíkur eftir því hvernig við lítum út, eins gamaldags og það hljómar.

Ákvörðun Þjóðleikhússins að setja sýninguna á stóra sviðið er augljóslega góð. Það er skýr sögn í henni en lokasýningin verður þann 20. maí. Leikhúsið er staður til að segja sögur og ákjósanlegt að þær snerti á sem flestum flötum mannlegs samfélags á landi voru.

Aðspurð um áframhald og mögulegt ferðalag sýningarinnar um landið segir Davíð Þór að það sé draumur að sjá sýninguna eignast framhaldslíf. „Það væri tilvalið að bjóða skólum að sjá sýninguna og fara með hana um landið.“