Hreppasvipan lögð á hilluna

Fyrstu heimildir um gæðinga­ keppni í hestaíþróttum er frá keppni í Gnúpverjahreppi í ágúst 1944, en keppnin fór fram við Sandlækjarós. Á þessum kappreiðum var veittur sérstakur verðlaunagripur, Hreppasvipan, en heimildir herma að þetta sé elsti verðlaunagripur sem veittur er á hestaþingum hérlendis.

Þegar veðmálin lögðust af voru til hestaáhugamenn sem þóttu mótin fremur einhæf og ekki eins skemmtileg. Sveinn Sveinsson á Hrafnkelsstöðum og Einar Gestsson á Hæli vildu gera tilraun til að glæða áhuga á hestaíþróttinni og ákváðu að halda hestaþing við Sandlækjarós þar sem í fyrsta skipti var boðið upp á grein sem átti að sýna frekar gangfegurð og gæðingsfas heldur en spretthraða. Þarna var lagður grunnurinn að gæðingakeppni eins og við þekkjum hana í dag.

Hreppasvipan var veitt í fyrsta skiptið á þessu móti og er svipan farandgripur. Hugmyndin að þessum grip er komin frá Eiríki Einarssyni frá Hæli og um 70 öðrum brottfluttum Hreppamönnum. Þessir gömlu hestastrákar fengu veður af því að stofna ætti hestamannafélag í Hreppnum og tóku sig til og létu smíða veglega svipu.

Svipan var veitt á þessu móti en ári síðar var stofnað hestamannafélag Hreppanna. Svipan er silfurbúin og var nafninu Hreppasvipan smellt á stéttina í gullstöfum. Svipunni fylgdi bréf þar sem útlistaðar voru reglur varðandi gripinn og hvernig skyldi standa að vali á handhafa hennar. Reglurnar voru mjög rúmar en svipuna átti að veita þeim hesti sem talið var, að mati dómnefndar, búa yfir mestu gæðingskostunum. Allar götur síðan hefur svipan verið veitt hæstdæmda alhliða gæðingi félagsmanns.

Gulltoppur hinn vakri

Fyrsti handhafi hreppasvipunnar var Gulltoppur Jóns Ólafssonar í Eystra-Geldingaholti, en hann hlaut einróma lof dómara, sem voru þeir Gunnar Bjarnason ráðunautur, Ásgeir Jónsson frá Gottorp og Björn Gunnlaugsson, formaður Fáks.

Í bókinni Fákur – Þættir um hesta, menn og kappreiðar, sem kom út árið 1949, er sagt frá þessum kappreiðum og er Gulltoppi þar lýst:

„Vakur í bezta lagi, hefir fjölbreytni í gangi og gangmýkt, prýðilegt fjör, gæfa lund, og virðist vera mjög vel taminn. Allur er hann hinn reiðhestslegasti.“

Til gamans má geta að þar er einnig tekið fram að Gulltoppur var sá eini í hópi skeiðhesta sem rann sprettfærið á kostum og að veitt voru 150 kr. í verðlaunafé. Gulltoppur átti eftir að hljóta þann heiður að verða handhafi Hreppasvipunnar alls sex sinnum en þar á eftir var Blær Hermanns í Langholtskoti handhafi hennar fjórum sinnum og Þytur Sigfúsar í Vestra-Geldingaholti þrisvar sinnum.

Ári eftir að hestamannafélag Hreppanna var stofnað bættust Skeiðamenn í hópinn og var nafni félagsins breytt í hestamannafélagið Smára. Síðasta sumar, 2021, samþykktu Smáramenn að sameinast hestamannafélögunum Loga í Biskupstungum og Trausta í Laugardal í eitt félag, sem nú hefur hlotið nafnið Jökull.

Ákveðið var að hætta að veita svipuna og verður hún geymd til sýnis hjá hestamannafélaginu. Síðasti handhafi svipunnar er því Sirkus frá Garðshorni á Þelamörk, en knapi á honum var Kristín Magnúsdóttir.