Ný hreinsikerfi í sumarbústaði við Þingvallavatn

– 600 frístundahús eru við vatnið

Heilbrigðiseftirlit Suðurlands vinnur nú í því að fá betri yfirsýn yfir fráveitur við sumarbústaði í kringum Þingvallavatn og tryggja að þær séu í lagi.

Þingvallavatn er mjög viðkvæmt og sérstakt vatn, bæði vegna lífríkisins og vegna þess hversu tærleiki vatnsins er mikill. Þess vegna gilda strangari reglur þar en víða annars staðar. Sigrún Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlitsins, stýrir verkefninu með sínu fólki.

„Við erum ekki að segja að allir þurfi nákvæmlega sömu lausn. Þetta snýst um að skoða aðstæður á hverjum stað, eins og hversu nálægt bústaðurinn er vatninu, hvernig jarðvegurinn er, hvort nægt pláss sé fyrir hreinsivirki, hvort hægt sé að tæma rotþró og hvort núverandi búnaður uppfylli þær kröfur sem gerðar eru á svæðinu,“ segir Sigrún og bætir við: „Margir af eldri bústöðunum næst vatninu eru með rotþrær sem uppfylla ekki þau skilyrði sem gilda á svæðinu þegar kemur að fráveitu. Vegna þess hversu erfitt getur verið að koma fyrir og tæma hreinsivirki á eldri lóðum getur í mörgum tilvikum verið góð lausn að setja upp brennslusalerni í stað vatnssalernis. Það er í flestum tilfellum ódýrari leið og allt rask á lóðinni er lágmarkað, enda þarf þá ekki að leiða svartvatn frá salerni í fráveitukerfi.“

Brennslusalerni

Sigrún segir að brennslusalerni séu ekki tengd við gömlu rotþróna. Brennslusalerni eða þurrsalerni sé lausn sem losar ekki svokallað svartvatn frá salerni í fráveitukerfi. „Þá þarf samt áfram að leysa frárennsli frá eldhúsi, sturtu, handlaugum og slíku með viðeigandi hætti. Í sumum tilvikum getur verið hægt að nýta núverandi rotþró áfram fyrir slíkt frárennsli, ef hún er í lagi og uppfyllir þær kröfur sem gerðar eru,“ segir Sigrún.

Vernda Þingvallavatn

Þegar Sigrún er spurð hvert sé markmið og tilgangur verkefnisins segir hún það vera fyrst og fremst að vernda Þingvallavatn. „Við viljum fyrirbyggja að næringarefni, bakteríur eða önnur mengun berist í vatnið eða grunnvatnið í kringum það. Markmiðið er líka að einfalda og skýra málin fyrir eigendum sumarbústaðanna. Margir vita ekki nákvæmlega hvernig fráveitan hjá þeim er, hvað má fara í rotþró, hvað má ekki fara þangað eða hvaða lausn hentar best á þeirra lóð. Við viljum hjálpa fólki að fá skýrar upplýsingar og velja lausn sem virkar, í stað þess að þetta sé óljóst og flókið. Þetta er hluti af stærra verkefni, „LIFE ICEWATER“, sem snýst um að bæta vatnsgæði, auka þekkingu og samræma stjórnsýslu í vatnamálum á Íslandi,“ segir Sigrún.

600 frístundahús

Á verndarsvæði Þingvallavatns eru um 600 frístundahús. Heilbrigðiseftirlitið byrjaði á þeim eignum sem eru næst vatninu, það er innan 50 metra frá vatnsbakka, því þar eru aðstæður viðkvæmastar og kröfurnar strangastar. Það eru um það bil 100 eignir. „Viðbrögðin hafa heilt yfir verið góð hjá eigendum frístundahúsanna, en auðvitað er þetta mál sem vekur spurningar. Fólk spyr eðlilega: Hvað þarf ég að gera? Hvað kostar þetta? Hversu langan tíma hef ég? Get ég nýtt eitthvað af því sem fyrir er? Það eru allt mjög eðlilegar spurningar. Við finnum samt að flestir skilja tilganginn þegar málið er útskýrt. Þetta er ekki gert til að íþyngja fólki að óþörfu, heldur til að vernda einstakt vatn sem okkur öllum þykir vænt um,“ segir Sigrún.

Upplýsingafundur með eigendum

Staðan núna á verkefninu er sú að starfsmenn heilbrigðiseftirlitsins eru í kortlagningu og eftirfylgni. Búið er að stækka hringinn og sumarhúsaeigendur sem eru með eignir 50-100 metra frá vatnsbakkanum hafa einnig fengið bréf. Það eru um 100 eignir í viðbót. Þar er einnig óskað eftir upplýsingum um ástand fráveitumannvirkja og eftir atvikum hvaða úrbætur eru áformaðar. „Það er sem sagt búið að kalla eftir upplýsingum frá lóðarhöfum og halda upplýsingafund með eigendum sem eru næst vatnsbakka Þingvallavatns. Næstu skref eru að klára að safna upplýsingum, fara yfir hvaða fráveitulausnir eru til staðar og meta hvar úrbóta er þörf. Síðan verður eigendum leiðbeint um hvað þarf að gera í hverju tilviki. Sumir þurfa hugsanlega aðeins að gera minni lagfæringar, aðrir þurfa að uppfæra búnaðinn meira. Þetta verður ekki leyst með einni allsherjarlausn fyrir alla, heldur þarf að skoða aðstæður hverrar fráveitu fyrir sig. Við viljum vinna þetta í samtali við eigendur og sveitarfélögin þannig að ferlið verði eins skýrt og sanngjarnt og hægt er,“ segir Sigrún.

Ánægð með verkefnið

Sigrún segist vera ánægð með hvernig verkefnið hefur gengið. „Já, já, almennt er ég ánægð með hvernig þetta hefur farið af stað. Það hefur verið mikilvægast að koma samtalinu af stað og fá fólk til að skrá upplýsingar um sína fráveitu. Auðvitað má þátttakan alltaf vera meiri og þetta er stórt verkefni. Það tekur tíma að ná til allra, sérstaklega þar sem um er að ræða marga eigendur, ólíkar aðstæður og misgamlan búnað. En mér finnst við vera að komast á réttan stað: að ræða þetta á opinn og praktískan hátt, frekar en að málið sé óljóst eða liggi í loftinu,“ segir Sigrún.

Heimsminjaskrá UNESCO

Sigrún leggur áherslu á að verkefnið við Þingvallavatn sé sameiginlegt verkefni, vatnið sé ekki bara vatn fyrir þá sem eiga bústað við það. Það sé náttúruperla á landsvísu og í raun alþjóðlega einstakt svæði. Þingvellir eru á heimsminjaskrá UNESCO sem einstakt menningarlandslag og Þingvallavatn sjálft hefur mikla sérstöðu vegna lífríkis, jarðfræði og vatnsgæða. „Við viljum nálgast þetta fyrst og fremst í góðri samvinnu með fræðslu, yfirsýn og skýrum leiðbeiningum. En á sama tíma verðum við að taka fráveitumálin alvarlega. Góð fráveita er ekki bara tæknilegt atriði. Hún skiptir máli fyrir heilnæmi, náttúruvernd og framtíð vatnsins,“ segir Sigrún og bætir strax við: „Lagalega byggir verkefnið á sérreglum um verndun Þingvallavatns og kröfu um að tekið sé mið af landgerð, nálægð við vatnið og aðstæðum á hverjum stað þegar fráveitulausnir eru metnar. Heilbrigðiseftirlit Suðurlands hefur jafnframt birt leiðbeiningar á heimasíðu sinni, hsl.is, þar sem kemur fram að við tilteknar aðstæður, meðal annars innan 50 metra frá vatnsbakka, sé hægt að nota þurrsalerni eða brennslusalerni sem losa ekkert svartvatn í fráveitukerfi eða hreinsistöðvar sem uppfylla ákveðin skilyrði um hreinsun.