Mæður og dætur sýna verk í gömlu haughúsi

Menningarlífið í sveitum landsins blómstrar á sumrin. Myndlistarsýningin Sleppa opnar í gömlu haughúsi í Skagafirði laugardaginn 27. júní klukkan þrjú.

Haughús eru við flesta bæi og þjóna því hlutverki að geyma áburð frá búfé sem svo er dælt upp með haugsugu og dreift á tún og akra. Í einu slíku haughúsi í Héraðsdal í Skagafirði sem ekki þjónar sínu upprunalega hlutverki lengur opnar myndlistarsýning. Akademía skynjunarinnar og Listsjóður Dungal standa saman að sýningunni sem stendur til 9. ágúst.

Nýsköpun í landbúnaði og menningu

„Það hefur margt breyst í sveitinni, nútímavæðst og það er áhrifaríkt að sjá breytingar sem gera svona gott eins og við upplifum í Héraðsdalnum. Sagan er varðveitt á fallegan hátt en nýsköpun hefur orðið bæði í landbúnaði og menningu,“ segir Inga Sigga Ragnarsdóttir, ein af mömmunum.

Bændurnir Gunnar Dungal og Þórdís Alda Sigurðardóttir, sem er sjálf myndlistarmaður og einn stofnandi Akademíu skynjunarinnar, sinntu bústörfum á meðan listakonurnar unnu sín störf, Gunnar slóðadró túnin og Þórdís sinnti hrossum. „Húsbændur litu inn til okkar á milli anna með áhuga og alúð góða gestgjafans að leiðarljósi. Þetta er svo fallegur staður, til að hugsa á, vinna og tengjast landinu og sveitinni.“

„Mér finnst þetta vera algjört ævintýri,“ segir Þorgerður. „Ég sé helstu kostina vera að kynnast þessum frábæru mæðgum og að sjá verkin mín í samhengi við þeirra þykir mér dýrmætt. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé blómleg menningarstarfsemi á landinu öllu.“

Mæðgnapörin sem sýna eru þær Aðalheiður Eysteinsdóttir og Brák Jónsdóttir, Borghildur Óskarsdóttir, Ósk Vilhjálmsdóttir og Hulda Ragnhildur Hjálmarsdóttir, Áslaug Thorlacius og Helga Thorlacius Finnsdóttir, Inga Sigga Ragnarsdóttir og Katrín Agnes Ingudóttir Klar, Margrét Stefánsdóttir og Lára Kristín Margrétardóttir, Ragnhildur Stefánsdóttir og Ragnhildur Lára Weisshappel og Rósa Gísladóttir og Þorgerður Þórhallsdóttir. 

Haughús verður hAughús

Téð haughús var einnig fjárhús. Ragnhildur Lára segir rýmið sjálft ekkert gefa flottustu sýningarrýmum landsins eftir, það hafi verið fallega uppgert. 

„Sýningarsalurinn er stór og fallegur. Það var annað gólf fyrir ofan sem var rifið svo nú er hátt til lofts. Á efri hæðinni voru gluggar sem nú gefa birtu niður í salinn. Nafn salarins aHughús vísar í upprunalegan tilgang hússins en með því að setja upphafsstafinn í lágstaf og þann næsta í hástaf þá vísar nafnið í nýtt hlutverk hússins, augað eða hið sjónræna. Haugur hefur líka marglaga merkingu,“ segir Ragnhildur Stefánsdóttir, mamma Ragnhildar Láru, sem saman sýningarstýra sýningunni.

Inga Sigga bætir við að brynningarskálarnar séu enn á stálsúlunum sem halda þakinu. „Svona hús voru nokkuð víða um sveitir og voru byggð eftir teikningu sem Bændasamtökin létu gera af arkitektum sem þau höfðu á sínum snærum.“ Það hafi gefið bændum tækifæri á hagkvæmni í byggingu.

Nærandi tengingar mæðgna

Áhersla sýningarinnar á mæðgnapör og það að sleppa, spratt úr samtali Ragnhildar Láru og Ragnhildar um tengsl foreldra og barna og það að finna jafnvægi á milli þess að halda og sleppa. „Ástæðan fyrir valinu er þessi skýra mynd keðju, líkami af líkama af líkama. Keðja er svo mikil metafóra um hald og traust en það má ekki setja of mikla tensjón, þá slitnar hún,“ segir Ragnhildur Lára. Í texta hennar um sýninguna segir að „með þessari samsetningu er leitast við að skoða hvernig togstreita ótta og ástar, festu og frelsis birtist innan mæðgnasambandsins og hvernig reynsla og sköpun flyst milli kynslóða“. 

Rósa segir um samband sitt við Þorgerði dóttur sína að þær tengist í gegnum endalaust samtal um myndlist og blaðamaður heyrir enduróm þeirra orða á milli mæðgnaparanna.

„Fyrir þessa sýningu vann ég verk þar sem vinnustofan hennar mömmu er útgangspunkturinn. Síðan ég var barn hefur vinnustofan hennar verið ákveðið athvarf, það var alltaf svo heillandi og skemmtilegt að koma þangað, í allt gifsið og leirinn og sjá hvað hún væri að hugsa og bardúsa. Ég fékk líka að fara þangað ein þegar ég var unglingur og var að feta mig áfram í myndlist,“ segir Þorgerður.

Um smit listarinnar á milli kynslóða rifjar Katrín Agnes upp minningu úr barnæsku, „ég fór með mömmu að versla litaduft hjá Kremer, sem ég er nú sjálf að vinna með. Verkið mitt á sýningunni er litaduft sem ég þróaði í samvinnu við Kremer og tileinka mömmu.“ Hún segir það geta verið lykil að skilja hvaðan eigin listsköpun kemur og að hún hafi orðið meira meðvituð um listræn áhrif mömmu sinnar á vinnu sína sem listamaður í ferlinu.

Áslaug segir tenginguna milli þeirra mæðgna vera sterka. „Við búum enn á sama heimili. Við tilheyrum samt hvor sinni kynslóðinni og erum tvær ólíkar manneskjur og margt sem aðgreinir okkur þótt ég geti ekki fest hönd á hvað það nákvæmlega er.“

Að taka flugið

„Fyrir mína parta túlka ég hugtakið sleppa sem það að sleppa tökum á innri ritskoðun og eigin hömlum,“ segir Þorgerður, „ég ákvað að leyfa mér að fara alla leið með hugmynd sem ég hefði annars verið búin að ritskoða áður en hún fékk að taka flugið. Það er svo mikilvægt að sleppa tökunum og treysta því sem gerist, bæði í sköpunarferlinu og í mæðgna sambandinu!“

„Titillinn er náttúrlega mjög tengdur því, að leyfa hlutunum að gerast. Slíta naflastrenginn. Ég tala nú ekki um þegar við erum staddar í fjárhúsi þar sem frjósemi og fjárburður eru innsigluð í veggina,“ segir Inga Sigga. „Er maður ekki stöðugt að vinna að því að láta það vera að stjórna, hafa of miklar skoðanir og skipta sér af? Sleppa er að hafa traust, vera æðrulaus og afslappaður sem er auðvitað vel kunn viska.“

„Mér finnst ósýnilegur kraftur umlykja þessa sýningu,“ segir Lára Kristín. „Tengingin á milli verkanna í heild og svo á milli mæðra og dætra. Mæður eru verndarar dætra sinna en þetta samband nær á báða bóga og stoltið og ástin sem dætur bera til mæðra sinna er ótrúlegt afl líka.“ Blaðamaður fær smá gæsahúð og kemst við.

„Það var fyrir okkur smá uppgötvun hvað við eigum mikið sameiginlegt,“ segir Inga Sigga. „Börn listamanna eru ósjálfrátt mjög tengd list á allan hátt, hvort sem þau vinna með það beint eða ekki. Það gerist bara í hversdeginum því listamenn eru alltaf í vinnunni þó þeir séu bara að lifa lífinu. Það er einhvern veginn afstaðan og um leið innihaldið.“ Hún segir tengslin á milli kynslóða nær alltaf krefjandi á báða bóga, en örvandi og gjöful. „Það er mikilvægt að hver ný kynslóð geti aðskilið sig frá þeirri eldri, bæði rýmislega séð og í verkum sínum, þó að gleðin yfir því að hafa tækifæri til að deila sé mjög mikilvæg.“ 

Hrossagaukurinn hringsólandi

„Fram eftir ævi Helgu var það að sjálfsögðu ég, mamman, sem réði för. En nú þegar hún er orðin fullorðin manneskja byggja samskiptin á meira jafnræði,“ segir Áslaug. „Ég ákvað í upphafi að reyna að laga mig að því sem Helga gerir án þess beinlínis að ætla að herma eftir henni. Hún hefur unnið talsvert með hár, bæði mannshár og gervihár, og ég fann mína leið til að gera það með því að gera þrykk af hárkollum en ég hef verið að fikra mig áfram með einþrykk undanfarið. Svo endum við auk þess á því að spinna svolítið sama þráðinn huglægt því einmitt á sama tíma og við vorum að vinna verkin lést móðir mín, amma Helgu, sem voru mikil tímamót í lífi okkar beggja.“

„Mér finnst gaman að fá tækifæri til að kynnast svæðinu í kring betur en ég hef áður gert, við fórum seinast í sund í Varmahlíð og síðan í bakaríið á Sauðárkróki og þangað fer ég vonandi aftur,“ segir Lára Kristín, dóttir Margrétar. „Að setja upp sýningu með fjöllin á öllum hliðum og hrossagaukinn fyrir ofan sig eru forréttindi út af fyrir sig.“

Geta ekki hugsað sér að gera neitt annað

Aðspurðar um reynsluna og sköpunarkraftinn sem flyst á milli kynslóða segir Rósa, mamma Þorgerðar, „það fer enginn út í myndlist nema að sá hinn sami geti ekki hugsað sér að gera neitt annað. Mér finnst ekki endilega vera kynslóðabil í myndlistinni, það eru bara mismunandi hugmyndir og vinnuaðferðir.“ Blaðamanni verður óneitanlega hugsað til bænda í þessu samhengi.

„Við erum að gera list fyrir listina,“,segir Inga Sigga, „en líka fyrir okkur og þá sem koma, hver og einn sem kemur er mikilvægari á annan hátt en á hefðbundnum sýningum,“ því hver gestur taki meðvitaða ákvörðun um að gera sér leið og gefa sér tíma til að stoppa og vonandi fá sér kaffi og lenda í samræðum. „Á þessum fallega stað er einbeitingin ekki bara tengd rýminu heldur líka umlykjandi náttúru og kyrrð.“

Sýningin stendur til sunnudagsins 9. ágúst og verður opin föstudaga, laugardaga og sunnudaga frá klukkan 13:00-18:00. Öll eru boðin velkomin og ósk sýnenda og húsráðenda að Skagfirðingar og aðrir verði eins duglegir að koma og síðasta sumar þegar fyrsta sýningin í hAughúsinu var opnuð.