Húsfreyjan í Ytri-Hlíð lyfti grettistaki

Vopnfirðingurinn Oddný Aðalbjörg Methúsalemsdóttir vann á sinni tíð ötullega að bættum lífsgæðum sveitunga sinna með ræktun, menntun, náttúruvernd og félagsstörfum.

Oddný Aðalbjörg Methúsalemsdóttir fæddist á Bustarfelli í Vopnafirði 28. febrúar 1891 og ólst upp í stórri og samheldinni fjölskyldu. Hún var yngst níu systkina og er sögð hafa verið augasteinn foreldra sinna. Frá unga aldri sýndi hún dugnað og skapandi hugarfar sem átti eftir að móta líf hennar. Þótt skólaganga væri stutt, var hún alla ævi að læra og bæta við sig þekkingu.

Áhugi hennar á garð- og skógrækt kviknaði í Húsmæðraskólanum í Reykjavík veturinn 1912–1913, þar sem hún kynntist fræðslu um ræktun. Heimkomin hóf hún að rækta blómagarð við Bustarfell, sem varð upphaf ævilangrar ástríðu fyrir gróðri og fegrun umhverfis.

Ræktun, fjölskyldulíf og samfélag

Oddný dvaldi um tíma í Danmörku, en einkum þó í Noregi þar sem hún lærði heimilisiðnað og vefnað og eignaðist son árið 1919. Heimkomin giftist hún Friðriki Sigurjónssyni árið 1924 og flutti í Ytri-Hlíð í Vopnafirði. Þau eignuðust þrjú börn og tóku að sér eitt fósturbarn. Að Ytri-Hlíð hóf hún stórt verkefni: að breyta umhverfinu í blómlegan garð. Fyrsti garðurinn var girtur 1925, en árið 1946 reis hinn stóri garður við nýja íbúðarhúsið, 3.300 m2 að stærð. Hann varð einn fegursti sveitagarður landsins, með skjólbeltum, skógarlundum, blómabeðum og matjurtarækt.

Hún var ekki aðeins garðyrkjukona heldur líka forsprakki í samfélaginu. Hún stofnaði skógræktarfélag í Vopnafirði, stóð fyrir fegrun kirkjugarðsins á Hofi og var lykilkona í kvenfélaginu Lindinni frá 1921 til 1959. Hún var söngelsk, glaðvær og hrókur alls fagnaðar, skipulagði samverustundir fyrir börn og ungmenni og var ávallt á undan sinni samtíð í framfaramálum.

Sómi sinnar sveitar

Emil Sigurjónsson, barnabarn Oddnýjar og fyrrum bóndi í YtriHlíð, skrifaði bækling um ævi og störf Oddnýjar ömmu sinnar fyrir Minjasafnið á Bustarfelli og er stuðst við hann í textanum að framan.

Segir m.a. í bæklingnum að „Oddný lét til sín taka í fjölmörgum málum og í kringum hana var aldrei ládeyða. Það fór ekki hjá því að hún þætti stjórnsöm en þegar upp er staðið viðurkenna flestir að hún vildi vel og átti sinn þátt í þeirri reisn sem var yfir Vopnafirði á hennar tíma. Metnaður hennar var mikill og ekki aðeins fyrir eigin hönd, heldur vildi hún að aðrir sýndu sama metnað.“

Þá kemur fram að hún sótti marga fundi Skógræktarfélags Austurlands og hafi nokkrum sinnum verið fulltrúi þess á aðalfundum Skógræktarfélags Íslands. Einnig hafi hún farið í skógræktarferðir til Noregs.

Minjasafnið setti upp sýningu á verkum Oddnýjar og lífshlaupi í Kaupvangi á Vopnafirði sl. sumar. Emil flutti þar opnunarávarp og segir ömmu sína hafa verið konu sem „skildi mikla arfleifð eftir sig sem frumkvöðull mestan part tuttugustu aldar með verkum sínum og framsýni“.

Heiður og arfleifð

Oddný hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1964 fyrir frumkvöðlastarf í garð- og skógrækt. Friðrik, eiginmaður hennar, fékk sömu viðurkenningu 1982 fyrir störf sem hreppstjóri. Hún andaðist 20. apríl 1983, 92 ára gömul. Líf hennar einkenndist alla tíð af eldmóði, útsjónarsemi og samfélagslegri ábyrgð. Hún skildi eftir sig ekki aðeins afkomendur heldur einnig gildi, garða og góðverk sem lifa áfram í landslagi og minningu.

Saga Oddnýjar er vitnisburður um það hve miklu ein kona með metnað og gott hjartalag getur áorkað. Hún braut blað í íslensku sveitasamfélagi, sameinaði hefðir og nýsköpun og varð fyrirmynd fjölmargra.