Félagssálfræðilegur munur milli sveitarfélaga

Vonast er til að að aukin þekking á sálfræðilegum hliðum byggðamála geti stuðlað að sterkari og sjálfbærari samfélögum og aukinni byggðafestu.

Víðtæk félagssálfræðileg rannsókn var gerð í Dalabyggð, Húnaþingi vestra og Húnabyggð, bæði með spurningakönnunum og rýnihópum. Marktækur munur greindist á fjölmörgum mælikvörðum en mesta muninn mátti greina í þáttum eins og félagslegri samheldni, trú á getu samfélagsins til að takast á við áskoranir og hversu vel íbúar gátu uppfyllt þarfir sínar í sveitarfélaginu.

Þá var afgerandi munur á hvort hrepparígur væri vandamál, hvort erfiðleikar væru í samstarfi dreifbýlis og þéttbýlis og hvort slúður og neikvæðni væru metin sem vandamál í sveitarfélaginu.

Segja rannsakendurnir að þessar niðurstöður séu fyrstu sönnunargögn þess að félagssálfræðilegur munur geti verið á milli íslenskra sveitarfélaga. Vonast er til þess að aukin þekking á sálfræðilegum hliðum byggðamála geti stuðlað að sterkari og sjálfbærari samfélögum og aukinni byggðafestu.

Gjörólíkur byggðabragur

Byggðabragur: Félagssálfræðileg rannsókn á þremur íslenskum sveitarfélögum, var unnin með styrk frá Háskólanum á Bifröst, Rannsóknasetri í byggða- og sveitastjórnarmálum og Byggðarannsóknasjóði. Skýrslan kom út í sumarlok. Rannsakendur og skýrsluhöfundar eru Bjarki Þór Grönfeldt og Vífill Karlsson. Þeir segja rannsóknina tilraun til þess að beita aðferðafræði félagssálfræðinnar á byggðamál á Íslandi.

„Aðdragandi rannsóknarinnar er sá að íbúakannanir landshlutanna hafa bent til þess að svokallaður byggðabragur sveitarfélaga geti verið gjörólíkur þrátt fyrir sambærilega samfélagsgerð, stöðu atvinnumála o.s.frv.,“ segir í rannsókninni.

Með byggðabrag sé átt við upp að hvaða marki íbúar eru ánægðir með sveitarfélagið, þeim þyki þjónusta góð, þeir séu bjartsýnir á framtíðina og vilji halda áfram búsetu sinni á svæðinu.

Húnaþing vestra skaraði fram úr

Segja höfundar að Húnaþing vestra hafi ítrekað komið betur út en Dalabyggð og Húnabyggð í íbúakönnunum. „Í stuttu máli má segja að niðurstöður rýnihópanna hafi verið eftirfarandi:

Samfélagið í Húnaþingi vestra er mun opnara og auðveldara fyrir nýtt fólk að komast inn í það en í Dalabyggð og Húnabyggð. Á það bæði við um aðflutta Íslendinga sem og innflytjendur. Röktu viðmælendur það meðal annars að samfélagið í Húnaþingi vestra væri (og þá aðallega þéttbýlið á Hvammstanga) ekki eins rótgróið og fastmótað og í Dalabyggð og Húnabyggð.

Íbúar í Húnaþingi vestra eru stoltir af sterkum fyrirtækjum í eigu heimamanna og njóta góðs af því að hafa áhrif á þjónustu þeirra. Eignarhald „yfir björgunum“ virðist skipta miklu máli og ljær íbúunum rödd og færir þeim trú á samfélagið.

Húnaþing vestra virðist virka sem ein heild á meðan meiri togstreita sé á milli dreifbýlis og þéttbýlis í Dalabyggð og Húnabyggð. Er þetta tengt við farsæla sameiningu sem meira eða minna afmáði hrepparíg í Húnaþingi vestra á meðan sameiningarmál hafa gengið brösuglega í hinum tveimur sveitarfélögunum,“ segir í skýrslunni.

Góð sjálfsmynd

Jafnframt segja skýrsluhöfundar hafa komið í ljós að „íbúar allra sveitarfélaganna hafa nokkuð sterka sjálfsmynd og þykir vænt um sveitarfélagið sitt. Það sem virðist greina á milli þeirra er trú á styrk samfélagsins, ánægja með þá nærþjónustu sem í boði er og samheldni ólíkra byggðarlaga innan sveitarfélagsins.“