Útlit fyrir aukna kornrækt

– Aðgerðaáætlun stjórnvalda virðist vera að virka

Á síðasta ári studdu stjórnvöld í fyrsta skipti kornframleiðslu með beinum hætti á Íslandi, þegar greiddur var stuðningur á hvert framleitt kíló af þurrkuðu korni. Svo virðist sem stuðningsátak stjórnvalda hafi virkað sem skyldi og hafi verið næg hvatning fyrir kornbændur til að auka kornrækt sína nú í sumar.

Greiddar voru 15 krónur á hvert framleitt kíló sem uppfyllir tilteknar gæðakröfur.

Stuðningurinn var hluti af aðgerðaáætlun stjórnvalda til eflingar á íslenskri kornrækt þar sem gert er ráð fyrir að verja um tveimur milljörðum króna til átaks í kornrækt á árunum 2024–2028. Framleiðslustuðningurinn fylgdi í kjölfar fjárfestingastuðnings í kornrækt sem er einnig liður í aðgerðaáætluninni og var fyrst úthlutað úr fyrir árið 2024.

Í fyrsta sinn yfir 50% af þurrkuðu korni

Strax síðasta haust varð talsverð aukning í heildaruppskeru á þurrkuðu korni, en þá var tíðin líka hagstæð til kornræktar. Í byggræktun var ræktað á 3.333 hekturum á síðasta ári, sem er 216 hektara stækkun á ræktarlandi frá árinu á undan, en byggið er langumfangsmesta kornræktartegundin. Í fyrsta sinn fór þá hlutfall þurrkaðs korn í heildaruppskeru kornbænda yfir 50%.

Á von á frekari aukningu

Í Eyjafirði reis kornþurrkstöð sumarið 2024, með tvö þúsund tonna afkastagetu. Hermann Ingi Gunnarsson, kúa- og kornbóndi í Klauf, er í hópi nokkurra kornbænda sem standa saman að kornsamlaginu Kornskemmunni í tengslum við rekstur stöðvarinnar. „Það er svo sem lítið að gerast núna, enda verið kalt og mikill klaki í jörðu. Við náðum þó upp úr 10. maí að sá og við erum að bera áburð á núna, en ég held það sé óhætt að segja að við séum um hálfum mánuði eftir á með ræktunina þetta sumarið,“ segir Hermann þegar rætt var við hann 21. maí.

Hann segir að mikill hugur sé í eyfirskum kornbændum eftir gott ár í fyrra og það muni mikið um þennan stuðning stjórnvalda. „Þetta gekk allt saman mjög vel í fyrra, ánægja með stöðina og ræktunina. Maður heyrir á flestum að þeir séu að auka kornið. Það spilar inn í að það er til gríðarlega mikið af heyi og þess vegna er nærtækt að taka meira land undir kornið nú þegar þessi stuðningur er kominn. Svo skiptir miklu máli að þessi stöð sé komin upp með mikla afkastagetu og geymsluaðstöðu líka. Því styrkurinn takmarkast auðvitað við þurrkað korn. Ég á von á því að þetta muni aukast núna bara ár frá ári.“

Hermann bætir við að fyrirhugað sé að reisa 500 tonna geymslusíló í sumar, en fyrir er eitt slíkt við stöðina og við þurrkun á korninu sé eingöngu notað heitt vatn úr nálægri borholu. Síðasta haust fóru um þúsund tonn í gegnum stöðina.

Stuðningurinn forsenda framþróunar

Björgvin Þór Harðarson, korn- og svínabóndi í Laxárdal 2 í Skeiða- og Gnúpverjahreppi, var stórtækasti íslenski kornbóndinn á síðasta ári. Hann ætlar heldur að auka sína kornrækt og telur að það sá almennt upplegg annarra sunnlenskra kornbænda. „Stuðningurinn núna er forsenda þess að þetta þróist eitthvað áfram og bændur taki skref í átt að aukningu í þurrkun og sölu. Þetta tekur auðvitað tíma samt og það þarf strax að fara að huga að því að framlengja þetta átak því það þarf að vera fyrirsjáanleiki til staðar og meðan það er verið að byggja þetta upp.“

Hann er í félagsskapnum Kornræktarfélag Suðurlands, en segir að sá félagsskapur verði ekki helgaður rekstri á þurrkstöð. „Vegalengdir á milli bænda eru hér svo miklar og ræktarlönd stór svo það er kannski ekki mjög hagkvæmt að reka saman miðlæga þurrkstöð á svo stóru svæði sem Suðurland er. Enda hafa bændur bara farið sjálfir út í það að reisa þurrkstöðvar og uppfæra þær sem fyrir eru og nokkrar slíkar eru slíkum fasa núna.

Kornfélag Suðurlands er þannig meira samfélagslegur vettvangur fyrir þá sem stunda kornrækt á Suðurlandi. Þar er upplýsingum og þekkingu miðlað á milli bænda með almennum félagsstörfum. Við höfum hins vegar rætt um að félagið gæti að einhverju leyti séð um gæðamat á korni og verðmyndun til að liðka fyrir sölunni,“ segir Björgvin