Heilnæmar afurðir og virðing fyrir náttúru, umhverfi og samfélagi

Framleiðsla lífrænt ræktaðra matvæla hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum í nágrannalöndum okkar.

Heildarframleiðsla lífrænt vottaðra matvæla í Danmörku telur nú yfir 10% af heildarframleiðslu þeirra sem nálgast að vera heimsmet. Svipaða sögu er að segja af aukinni framleiðslu lífrænna landbúnaðarafurða í flestum Evrópulöndum. Íslendingar eiga langt í land með að komast nærri þeirri tölu, allt of fáir framleiðendur sinna þessari hlið matvælaframleiðslu og er garðyrkjan þar engin undan- tekning. Talsvert er flutt inn af lífrænu grænmeti og ávöxtum sem hægt væri að framleiða hér á landi því markaðurinn fer ört vaxandi með aukinni umhverfisvitund neytenda.

Lífrænt ræktaðar matjurtir eru ekki aðeins framleiddar til að gefa neytendum kost á heilnæmu grænmeti án notkunar á tilbúnum áburði, kemískum varnarefnum og erfðatækni. Vakin hefur verið athygli á því að lífrænar ræktunaraðferðir stuðla að bættu umhverfi á svo margvíslegan hátt, til dæmis með nýtingu á lífrænu hráefni sem næringargjafa og aukinni kolefnisbindingu með heilbrigðri jarðvegsrækt. Virðing fyrir náttúrulegum ferlum og verndun líffræðilegrar fjölbreytni eru atriði sem lífrænar ræktunaraðferðir taka mið af og skiptir meðvitaða neytendur sífellt meira máli.

Garðyrkjuskólinn býður upp á nám í lífrænni matjurtaframleiðslu

Í Garðyrkjuskólanum á Reykjum, sem nú er starfræktur sem deild innan Fjölbrautaskóla Suðurlands, er kennd sérstök námsbraut um lífræna matjurtaræktun svo fjölga megi menntuðum garðyrkjufræðingum í þeirri grein. Þessi námsbraut hefur verið starfrækt frá árinu 2014 og nýtur sívaxandi vinsælda enda ótal tækifæri til framtíðar fyrir þá sem tileinka sér þekkingu á lífrænum framleiðsluaðferðum.

Fjölbreytni einkennir námið. Kenndir eru grunnáfangar garðyrkjunáms eins og grasafræði, plöntulífeðlisfræði og almenn ræktunarþekking en einnig lífrænar ræktunaraðferðir í gróðurhúsum og garðlöndum. Nemendur fá fræðslu um umhverfismál, grundvallaratriði vistfræði, verndun lífríkis og ábyrga jarðvegsræktun ásamt sjálfbærni. Lögð er sérstök áhersla á umhverfis- og samfélagslega ábyrgð framleiðenda, jafnt gagnvart neytendum og náttúru. Kennd er býflugnarækt til hunangsframleiðslu, gæðamál, dreifing og úrvinnsla afurða. Kennslan er að hluta til verkleg og er í boði bæði í staðarnámi og fjarnámi.

Grunnstoðir lífrænnar ræktunar eru fjölmargar og áherslur hafa breyst með aukinni þekkingu. Horft er til heilnæmis afurðanna sjálfra á öllum stigum ræktunarinnar en fjölmörg önnur áhersluatriði eru höfð til grundvallar:

• Lífrænir næringargjafar
• Ræktun í lifandi jarðvegi
• Líffræðileg fjölbreytni
• Uppbygging lífrænnar langtímafrjósemi jarðvegs og verndun hans
• Endurnýting lífrænna efna, t.d. með jarðgerð og efnahringrás innan býlis
• Kolefnisbinding
• Skjól fyrir erfðabreyttum lífverum
• Eiturefnalaus ræktun
• Velferð búfjár
• Virðing og umhyggja gagnvart samfélagi og mannauði
• Sjálfbærni
• Áherslur lífrænnar framleiðslu allt frá frumframleiðslu til endanlegrar afurðar
• Vottun þriðja aðila til að tryggja trúverðugleika framleiðslunnar

Ný aðgerðaáætlun matvælaráðuneytis um stórauknar áherslur í lífrænni framleiðslu vekur vonir.

Í aðgerðaáætlun um eflingu lífrænnar matvælaframleiðslu sem matvælaráðuneytið kynnti fyrir skemmstu er lagt til að ráðist verði í metnaðarfullar aðgerðir til aukinnar lífrænnar framleiðslu með því að örva eftirspurn, tryggja traust neytenda, styðja við aðlögun að lífrænum búskaparháttum og styrkja alla virðiskeðjuna. Áætlunin felur meðal annars í sér að bjóða fjárfestinga- og tækjastyrki, sérstakan stuðning við afurðastöðvar, aukið úrval lífrænna næringargjafa til ræktunar, að styrkja nýsköpun, vöruþróun og rannsóknir ásamt öðrum tillögum. Þessu fagnar Garðyrkjuskólinn og býður fram krafta sína til að ná þessum markmiðum með samstarfi og þróun þekkingar ásamt ráðuneyti og hagaðilum lífrænnar garðyrkjuframleiðslu.

Finna má upplýsingar um garðyrkjunámið á heimasíðu Fjölbrautaskóla Suðurlands: https://www.fsu.is/