Garðyrkjubændur bíða eftir útspili stjórnvalda

Miklar raforkuverðshækkanir á garðyrkjubændur í ylrækt nú um áramótin koma illa við garðyrkjubændur, að sögn Gunnlaugs Karlssonar, forstjóra Sölufélags garðyrkjumanna.

Gunnlaugur segir að raforkukostnaðurinn sé annar stærsti rekstrarþátturinn. „Miklar kostnaðarhækkanir komu fram í aðdragandanum að þessum raforkuhækkunum núna, þannig að þetta kom ekki á góðum tíma.

Greinin hefur verið að tæknivæða sig og hagræða og það hefur náðst mikill árangur á því sviði á undanförnum árum. Góð eftirspurn hefur verið eftir vörunni og bæði neytendur og kaupmenn hvetja garðyrkjubændur til að auka við ræktunina og svara þeirri eftirspurn. Hér er um að ræða vörur í hæsta gæðaflokki og skilyrði til ræktunar á Íslandi eru mjög hagstæð. Hreint vatn, engin varnarefni og ferskar afurðir beint á markaðinn daglega,“ segir Gunnlaugur.

Fordæmalausar verðhækkanir

„Fyrir var mikil ósanngirni í verðlagningu á dreifingu og nú sölu á rafmagni til margra aðila á almenna markaðnum, þar með talið garðyrkjubænda sem teljast ekki stórnotendur í skilningi laganna,“ heldur Gunnlaugur áfram.

„Það er hins vegar ekkert í starfsumhverfi raforkukerfisins sem kallar á þessar miklu hækkanir núna, en er einfaldlega afleiðing af breyttu kerfi þar sem salan á raforku til almenna markaðarins og þar af leiðandi garðyrkjubænda er komin á uppboðsmarkað. Vandinn er að Landsvirkjun er ekki lengur með verðskrá og selur ekki lengur beint til fyrirtækja sem þjóna almenna markaðnum á fyrirsjáanlegu föstu verði heldur í gegnum uppboðsmarkað. Þau smásölufyrirtæki sem þurfa viðbótarmagn til að mæta sveiflum á almenna markaðnum verða að mæta þeim með viðbótarkaupum á uppboðsmarkaði á ófyrirsjáanlegu verði. Þetta hefur gert það að verkum að allir aðilar í smásölu á rafmagni inn á almenna markaðinn hafa stökkbreytt sínum verðskrám með fordæmalausum hækkunum langt umfram það sem áður hefur sést sem kemur illa við öll heimili og fyrirtæki í landinu.“

Landsvirkjun getur mætt sveiflum almenna markaðarins

Spurður um hvað hann sjái fyrir sér sem mögulegar, sanngjarnar lausnir í stöðunni, segir Gunnlaugur að eini aðilinn sem geti mætt þessum sveiflum í notkun á almennum markaði sé Landsvirkjun. „Hún hefur Þórisvatnssvæðið og getur aukið eða minnkað aflið, meðal annars í Búrfellsvirkjun, til að mæta þessum sveiflum. Aðrir sem framleiða rafmagn á Íslandi eru ekki í þeirri stöðu þar sem ekki er hægt að sveifla rafmagnsframleiðslu í gufuaflsvirkjunum að neinu marki.

Það er auðvitað dapurleg staðreynd að við séum ekki með virka löggjöf eins og öll nágrannalöndin í kringum okkur um afhendingaröryggi á rafmagni til heimila og mikilvægra innviða í samfélaginu, eins og til flugvalla, spítala og matvælaframleiðslu. Það er því algjörlega undir stjórnvöldum komið að taka á þessum vanda öllum til hagsbóta.

Ég mæli með því að franska leiðin verði farin, þar sem fyrirsjáanlegt raforkuverð og afhendingaröryggi er tryggt til þess hluta markaðarins sem á að njóta forgangs.“

Gunnlaugur bendir á að það mætti taka strax til skoðunar hvort það magn sem Landsvirkjun getur sett inn á kerfið úr uppistöðulónunum ætti ekki í meira mæli að vera rafmagn til sveiflujöfnunar og þá gætu markaðsaðilar lækkað verðið aftur.

„Ég hef trú á því að lausnin sem stjórnvöld vinni að sé tvíþætt; annars vegar að setja einhverja plástra á þetta ófremdarástand sem er í gangi og hins vegar að vinna að því til lengri tíma að koma lagi á raforkulögin þannig að hagsmunir mikilvægra innviða í landinu séu tryggðir; bæði í afhendingaröryggi og fyrirsjáanleika í verði.“

Vilja hafa verðið samkeppnishæft

Varðandi vöruverðshækkanir hjá garðyrkjubændum innan Sölufélags garðyrkjumanna nú í kjölfar mikilla hækkana um síðustu áramót, segir Gunnlaugur að það eigi eftir að koma endanlega í ljós, því aðkoma stjórnvalda geti skipt afar miklu máli.

„Óskastaðan er vitanlega sú að bændur geti áfram boðið ferskt íslenskt grænmeti inn á markaðinn á sem samkeppnishæfustu verði.“