Framleiðsla graspróteins óhagstæð í náinni framtíð
Vænlegast þykir enn sem komið er að horfa til notkunar á verkuðu votheyi til nýtingar á graspróteini hér á landi, fremur en vinnslu á próteindufti úr fersku grasi.
Það er niðurstaða vísindamanna sem unnið hafa að samstarfsverkefni um möguleika á framleiðslu á graspróteini til fóðrunar búfjár.
Stuttur vaxtartími
Verkefnið er unnið í samvinnu Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins (RML), Matís Landbúnaðarháskóla Íslands og Bændasamtaka Íslands en verkefnið er styrkt af Matvælasjóði. Hluti af verkefninu var að kynna sér vinnslu próteins úr grasi í Danmörku.
Ditte Clausen, ráðunautur hjá RML, er í teyminu sem kom að rannsóknunum og segir hún að verkefnið um grasprótein á Íslandi sé enn eingöngu á hugmyndastigi. Til að það geti orðið raunhæft þurfi að leysa ýmsar áskoranir, sérstaklega hvað varðar stutt vaxtartímabil grasa á Íslandi og mun styttra en í löndum eins og Danmörku. Ísland henti þó vel til grasræktar og hér sé talsvert mikið land sem ekki er nýtt til ræktunar.
„Þróun framleiðslu á graspróteini hefur verið hröð erlendis og ljóst er að mikill áhugi er fyrir því af ýmsum ástæðum. En vegna hins stutta vaxtartíma hér á Íslandi þá er ekki hægt að gera ráð fyrir að eiga slægt gras, eða sem getur flokkast sem mjólkurkúafóður, í nema 17–18 vikur á sumri, meðan erlendis er verið að miða við 30–35 vikur. Það hefur neikvæð áhrif á rekstur graspróteinverksmiðju ef hún stendur ónotuð í um 8 mánuði á ári. Því er lykilatriði að skoða kosti varðandi notkun slíkrar verksmiðju við aðra framleiðslu samhliða graspróteinframleiðslu. Einnig er mikilvægt að finna not fyrir allar hliðarafurðir sem falla til við framleiðslu graspróteins til að tryggja tekjustreymi,“ segir Ditte og vísar þar til brúna safans, sem hefur áburðargildi, og hratsins sem fellur til við framleiðslu á graspróteini.
Próteinsafi fyrir svín
„Það er mikil þróun í gangi og margt sem er áhugavert að skoða,“ heldur Ditte áfram spurð um hversu raunhæft sé að á næstu árum verði komin alvöru graspróteinframleiðsla á Íslandi. „Það verður spennandi að fylgjast með rannsóknum í Finnlandi og Svíþjóð, á notkun verkaðs votheys í framleiðslunni en það gæti verið lausn sem myndi á endanum mögulega henta betur hérlendis í nánustu framtíð. Þar hafa verið gerðar rannsóknir á pressun verkaðs votheys og notkun á próteinsafa fyrir svín.“
Ditte segir að við verkun votheys verði hluti próteinsins óaðgengilegt og því ekki hægt að ná því úr vökvanum. „Þess vegna er hugmyndin að nota safann í blautfóður eins og hann kemur fyrir. Þá er framleiðslan kannski komin niður á minni skala og ekki í stórskala eins og í Danmörku. Safinn virðist hafa notagildi fyrir svín en geymsluþol og próteingæði eru áskoranir sem fylgja notkun á grænum safa beint í fóðrið, sem þarf að skoða betur.“
Ávinningur danskra svínabænda
Að sögn Ditte er framleiðslan erlendis ekki arðbær sem stendur, sé miðað við notkun annarra fóðurefna. „Helst er að svínabændur í lífrænni ræktun í Danmörku hafi ávinning af því að nota graspróteinið vegna krafna um óerfðabreytt fóður og tiltölulega hás verðs á lífrænu soja.
Erlendis er verið að þróa vinnsluferli fyrir grasprótein til manneldis, sem hluta af framleiðslu á fóðurpróteini. Það er hins vegar dýrt ferli og þörf fyrir aukið fjármagn til að gera það raunverulegt.“
Ýmis tækifæri á Íslandi
Ditte telur þó að ýmis tækifæri séu á Íslandi til lengri tíma litið. „Nýjum aðferðum og hugsunarhætti geta fylgt margvíslegar áskoranir. Hindranir sem snúa að vinnslu á graspróteini eru miserfiðar að fást við en eiga það sameiginlegt að til að komast yfir þær þarf tíma og peninga. Það er eitthvað sem þó gæti tekið tíma og fjármagn.
Nægjanlegt ræktarland er til staðar hér á landi ef það er verndað fyrir annarri notkun en ræktun. Við höfum ódýra og sjálfbæra orku til þurrkunar og annarra hluta próteinframleiðslunnar ef slíkt er haft að leiðarljósi við staðsetningu. Mikilvægt er í því sambandi að velja stað einnig út frá nálægð við ræktarland og búfjáráburð (svínabú) til að hagkvæmnin verði sem mest.
Sjálfbær ræktun með bættri hringrás næringarefna sem um leið er skref í átt að fæðuöryggi og fæðusjálfstæði þjóðarinnar verður að teljast jákvæð þróun og eitthvað sem mikilvægt er að stuðla að. Líklegt er að próteinframleiðsla úr grasi á Íslandi þurfi stuðning eða þolinmótt fjármagn á sínum fyrstu skrefum en tækifærin sem þessu fylgja eru þess eðlis að full ástæða er til að hvetja til þess að allir afleiddir þættir, svo sem umhverfis- legir og þeir sem snúa að fæðuöryggi, séu metnir til tekna.“
