Starfsemi RML – Annar hluti

Höfundur: Karvel Karvelsson, framkvæmdarstjóri RML.

Í síðasta Bændablaði fjallaði ég almennt um rekstur RML, en starfsemin er gríðarlega fjölbreytt og því ekki hægt að gera henni skil í stuttri grein.

Ég mun því fara yfir einstaka fagsvið og verkefni í næstu greinum hér í Bændablaðinu. Í þessari grein verður fjallað um fagsvið búfjáræktar og þjónustu en tvo fagsvið eru í fyrirtækinu auk fjármála og tæknisviðs. Þrátt fyrir að fyrirtækinu sé sviðskipt þá er það einungis til hagræðingar stjórnunarlega séð en starfsfólk vinnur iðulega þvert á svið í sinnu vinnu.

Á búfjárræktar- og þjónustusviði eru stærstu verkefni tengd ræktunarstarfi, þjónustu við skýrsluhaldskerfin og ýmis verkefni því tengd. Grunnurinn liggur í þeim lögbundnu verkefnum sem snúa að ræktun íslensku búfjárkynjanna og eru að stórum hluta unnin af framlögum rammasamnings en þeim fylgja einnig tengd verkefni sem snúa að ráðgjöf og þjónustu við einstaklinga í tengslum við ræktunarstarfið.

Gagnasöfnun

Gagnasöfnun er grundvöllur ræktunarstarfsins. Gögnin sem liggja til grundvallar ræktunarstarfi í íslensku búfjárkynjunum koma annars vegar inn frá búfjáreigendum sjálfum í gegnum afurðaskýrsluhald og hins vegar með búfjárdómum sem eru framkvæmdir á vegum RML.

Í nautgriparækt eru dómar á kvígum á fyrsta mjaltaskeiði veigamikill hluti afkvæmadóma þeirra nauta sem koma til greina til framhaldsnotkunar og árlega skoðar starfsfólk RML á milli sex og sjö þúsund kvígur. Mikilvægast er að ná nægilegum fjölda kvígna undan óreyndum nautum til að ná ásættanlegu öryggi á byggingareiginleika sem skipta máli í ræktunarstarfinu. Kvíguskoðanir eru fjármagnaðar af nautgriparæktarsamning en 3% af þeim lið sem ætlað er til kynbótastarfs er ætlað til þessara skoðana, eða tæpar sjö milljónir.

Í hrossarækt eru kynbótadómar grundvöllurinn að útreikningum kynbótamats. Árlega dæmir starfsfólk RML og/eða verktakar á okkar vegum um um fjórtán hundruð hross en það segir þó ekki alla söguna því ræktunarstarf íslenska hestsins hefur þá sérstöðu að það er alþjóðlegt verkefni þar sem RML er í góðu samstarfi við FEIF, bæði hvað varðar samræmda kynbótadóma á íslenskum hrossum, burtséð frá því í hvaða landi þau koma til dóms en ekki síður hvað varðar rekstur og þjónustu Worldfengs sem er í eigu Bændasamtakanna en forritaður, rekinn og þjónustaður af RML í samstarfi við FEIF.

Búfjárdómar í sauðfjárrækt eru einnig stórt verkefni. Á hverju hausti dæmir og sónarskoðar starfsfólk RML og verktakar á milli sextíu og sjötíu þúsund lömb um allt land. Fyrst og fremst gegna lambadómar því hlutverki að aðstoða sauðfjárbændur annars vegar við ásetningsval og hins vegar að skera úr um hvaða lambafeður séu bestir til framræktunar á búinu í gegnum afkvæmarannsóknir en um leið gefa dómar á lömbum okkur mikilvægar viðbótarupplýsingar um sameiginlega ræktunargripi sem eru þeir hrútar sem eru í boði til sæðinga í hvert sinn.

Reglulegir kynbótaútreikningar í nautgriparækt, sauðfjárrækt og hrossarækt byggja á áðurnefndum gögnum sem koma inn í gegnum afurðaskýrsluhald annars vegar og búfjárdóma hins vegar. Útreikningar kynbótamats í íslenskum búfjárkynjum byggja á BLUP aðferðafræðinni sem innleidd hefur verið inn í ræktunarstarf hérlendis. Á þeim grunni byggjum við en mikilvægt er að við séum meðvituð um bestu mögulegu aðferðafræði og rannsóknir hverju sinni.

Ráðgjöf

Gott dæmi um þróun í ræktunarstarfi er það sem hefur átt sér stað í nautgriparæktinni síðustu ár, mat á hagrænu vægi eiginleika, innleiðing mælidagalíkans og einkunn fyrir frjósemi sem byggir á sæðingagögnum er gott dæmi um slíkt. Metnaðarfullt verkefni er snýr að innleiðingu erfðamengisúrvals í nautgriparækt mun án efa vera fordæmi fyrir aðrar samsvarandi verkefnum í öðrum búgreinum..

Erfðatækni gegnir stóru hlutverki í kynbótastarfi nútímans þar sem greining á erfðamengi gripa spilar stórt hlutverk. Stórt og mikilvægt skref var tekið með samningi við Matís um erfðagreiningar í nautgriparækt sem einfaldar alla umgjörð um innleiðingu erfðamengisúrvals í nautgriparækt. Erfðagreiningar í sauðfjárrækt og hrossarækt skila einnig mikilvægum upplýsingum inn í ræktunarstarfið og í því samhengi má nefna greiningar á skeiðgeni í hrossarækt og stór verkefni varðandi greiningar á næmi fyrir riðusmiti í íslenska sauðfjárstofninum sem nú er í framkvæmd og unnið að því hörðum höndum að koma þeim upplýsingum inn í ræktunarstarfið.

Ráðgjöf tengdri búfjárrækt og þjónustu felst í ráðgjöf tengdu ræktunarstarfi og bústjórnarlegum þáttum. Búgreinar sem byggja á innflutningi erfðaefnis og eru þar með ekki með sérstakt miðlægt utanumhald um ræktunina eru ekki mikið að óska eftir ráðgjöf en engu að síður reynum við að sinna þeim greinum eins og hægt er. Þjónusta við bændur er mjög mikið tengt kynbótastarfinu og skýrsluhaldinu og árlega svörum við þúsundum fyrirspurna í gegnum síma eða tölvupóst, ásamt því að aðstoða bændur við skýrsluhaldskerfin eða skráningar í tengslum við eftirlits- og greiðslukerfi stjórnvalda. Upplýsingar um ráðgjöf má sjá á heimasíðu okkar, www.rml.is, ásamt því að ráðunautar RML eru ávallt til viðtals, hvort sem um er að ræða i gegnum síma eða á starfsstöðvum RML.