Kosningar hafa afleiðingar

Kosningar eru hafnar á Íslandi, utankjörfundarstaðir voru opnaðir í liðinni viku og því má ætla að kosningabaráttan fari að harðna á næstu vikum. Þessar kosningar eru óvanalegar fyrir þær sakir að hér geisar farsótt sem yfirtekur umræðuna og um fátt annað rætt á kaffistofum en samkomutakmarkanir, hraðpróf, sóttkvíarkvíða foreldra og þess háttar. En kosningarnar eru mikilvægar fyrir landbúnaðinn.

Á næsta kjörtímabili verður samið um nýja búvörusamninga og þeir samningar munu innihalda nýmæli um umhverfis- og loftslagsmál. Lykilatriði er að það verði skynsemi í þeim samningum þar sem starfssystkini okkar í nágrannalöndunum hafa lent í því að glíma við óraunhæfar kröfur af hálfu hins opinbera. Dæmi um slíkt er bóndinn á Jótlandi, sem er gert að draga úr notkun á áburði um meira magn en hann notar sjálfur!

Kosningarétturinn datt ekki af himnum ofan

Geymsla Bændasamtakanna hefur áður verið innblástur höfundar til leiðaraskrifa í sumar. Greip ég í hefti af búnaðarritinu Frey frá því 1920 um daginn. Í leiðaraskrifum þess kvartaði höfundur yfir því að fjöldi fólks hefði ekkert vit á því að fara með kosningarétt. Leiðarinn var skrifaður fáeinum árum eftir að konur og öreigar fengu kosningarétt og því má ætla að höfundi hafi gramist hvernig þessi réttindi voru nýtt. Þessi skrif minna okkur á að auknum réttindum hefur alltaf fylgt frekjutal um hvernig allt var betra í gamla daga. Sannleikurinn er sá að ef að þú kennir kjósendum um, þá ertu á villigötum. Við bændur verðum að koma okkar málum á dagskrá í umræðunni en gerum ekki eins og leiðarahöfundurinn fyrir öld síðan og kvörtum yfir því hvernig fólk kýs. Könnun eftir könnun hefur sýnt það að íslenskur almenningur er jákvæður í garð landbúnaðar.

Kerfisfræðingar setja viðmið

Hluti áskorana sem íslenskur landbúnaður glímir við er rof milli orðræðu stjórnmálamanna og gjörða stjórnkerfisins. Stjórnmálamenn vilja flestir, líkt og almenningur allur, styðja við landbúnað. Lofræður dynja á bændum þegar t.d. styttist í kosningar. En svo þegar kemur að útfærslu reglna og viðmiða hjá stjórnkerfinu er eins og það komi sandur í gírinn. Þá spretta upp alls kyns viðmið og reglur sem flestar hafa það eitt sameiginlegt að auka kostnað og pappírsvinnu.

Þannig er í reynd oft valdið komið í hendur embættismanna sem ekkert lýðræðislegt umboð hafa. Þeim er oft vorkunn í starfi sínu þegar þeim er sett fyrir að gera hluti samtímis sem eru óframkvæmanlegir, t.d. að stuðla að aukinni samkeppnishæfni samhliða því að setja stífari reglur um sjálfbærni í jarðrækt. Því er mikilvægt að landbúnaðarstefna fyrir Ísland, sem unnið hefur verið að á seinni hluta þessa kjörtímabils, fari fyrir Alþingi og verði staðfest þar. Þannig verði tónninn settur fyrir þá embættismenn sem svo koma til með að framfylgja stefnunni.

Fæðuöryggi næst ekki nema að afkoma sé ásættanleg

Í upphafi heimsfaraldurs kórónaveiru gerðist það sama og fyrir rúmum tíu árum í efnahagshruninu. Forsvarsmenn bænda voru spurðir þeirrar spurningar af ráðamönnum hvort nóg væri til af mat í landinu. Svarið nú eins og þá, já, það er til matur. Við getum ekki vitað hver áföll framtíðarinnar verða. En það er öruggt að það verða áföll.

Bara síðustu tvö ár hafa verið óveður, skriðuföll, snjóflóð, heimsfaraldur og eldgos ofan í kaupið. Vegna loftslagsbreytinga gerast veður vályndari sem birtist í aukinni tíðni hamfara á borð við þurrka, gróðurelda og úrhellisrigninga sem skola heilu þorpunum á haf út. Því er það lífsnauðsynlegt hverri þjóð að geta aflað fæðu. Það verður ekki gert til langframa öðruvísi en afkoma bænda sé ásættanleg.

Fæðuöryggi verður ekki byggt ofan á hugsjóninni einni saman eða lífsstíl. Þess vegna þurfum við að setja afkomumálin á dagskrá í þessum kosningum og spyrja þingmannsefnin hvaða leiðir þeir sjái til þess að bæta afkomu bænda?