Stutt saga Íslands – auðlindir og ESB
Lífsafkoma Íslendinga hefur ávallt byggst á því að nýta auðlindir Íslands. Í þúsund ár voru auðlindir Íslands tengdar landinu sjálfu, gróðurlendi og skógi, fiski í ám og vötnum, og fugla- og eggjatöku í björgum. Skógurinn hvarf smám saman, nýttur til húsagerðar og upphitunar. Engir voru málmarnir, hvað þá villt dýr, sem veiða mætti sér til matar. Afkoman byggðist því að mestu leyti á landsins gæðum, landbúnaði, beitarlandi og búfénaði, fiskveiði, og lítillega sjávarútgerð.
Allt þar til iðnbyltingin barst til Íslands gat allt landið sæmilega brauðfætt um 50 þúsund manns. Í góðæri komst íbúafjöldinn upp í allt að 70 þúsund með heiðarbýlum. Öðru hvoru komu harðbýlisár, eldgos, veðurharðindi og drepsóttir, og stór hluti landsmanna lést. Við allra verstu náttúruhamfarirnar fór fólksfjöldinn niður undir 20–30 þúsund íbúa, dóu úr hor og vosbúð. Harðindin voru hræðilegir tímar fyrir landsmenn, og Danir, sem stjórnuðu landinu, íhuguðu um tíma að flytja alla Íslendingana til Jótlands vegna þeirra.
Iðnbyltingin sem hófst í Bretlandi á seinni hluta 19. aldar breytti öllum heiminum. Nýir orkugjafar lögðu grunninn að framþróun, sem enn sér ekki fyrir endann á. Á Íslandi kom þekking um raforkutæknina að hluta til með norsku hvalveiðistöðvunum, um og eftir aldamótin 1900. Á svipuðum tíma hófst vélbátaútgerð sem gerði mönnum kleift að sækja lengra á miðin með færri mönnum í áhöfn og betri afkomu. Hafið var gjöfult og sjávarþorp risu víðs vegar um landið. Þessi nýja auðlindanýting hafði strax mikil áhrif á afkomu landsmanna og búsetu.
Um aldamótin 1900 var Ísland talið fátækasta ríkið í Evrópu. Þá bjuggu um 80 þúsund manns á Íslandi en fjölgaði ört, þó svo að spænska veikin og berklar hafi tekið sinn toll. Þá bjó þorri landsmanna í rökum og óheilnæmum torfbæjum, engir vegir, engar brýr, rafmagnið enn ekki komið, hvað þá almenn upphitun með jarðhita. Heilbrigðiskerfið var á algjöru frumstigi, en almenn grunnmenntun góð á þeirra tíma mælikvarða.
Öll tuttugasta öldin var mikið framfaratímabil á Íslandi. Á styrjaldarárunum voru Íslendingar að mestu einir um auðlind hafsins við landið, fiskistofnar stækkuðu og vélbátaútgerð hófst. Eftir stríðin byrjuðu erlendu ofveiðarnar á ný og þurfti nokkur þorskastríð til að bjarga auðlindinni vegna ofveiða. Með virkjun fallvatna til raforkuframreiðslu var lagður grunnur að frekari velmegun landsmanna. Stóriðjan sem hófst með Álverinu í Straumsvík tryggði lánsfé til stórvirkjunarframkvæmda og á sama tíma rafmagnsöryggi fyrir landsmenn. Þá var farið að bera á rafmagnsskömmtun til almennings, en nýjar stórar vatnsaflsvirkjanir tryggðu landsmönnum og fyrirtækjum innanlands rafmagn. Stóriðjunni fylgdi jafnframt aukin atvinna, en ekki síður tækniþekking. Mannfjöldinn hefur meira en fjórfaldast frá 1900 þrátt fyrir áföll. Nýting auðlinda landsins og aðflutt tækni áttu stærstan þátt í þeirri þróun.
Höfuðauðlindir Íslands eru í dag fjórar: Landbúnaður, fiskveiðar, raforka og jarðhiti. Bæta má við vindorku og sólarorku í litlum stíl, ferskvatni, náttúrufegurð og gott menntunarstig landsmanna. Þó svo að veðurfar sé víðast betra en hér á landi, er Ísland í dag meðal bestu landa heims hvað lífsgæði snertir. Þökk sé m.a. menntun og nýtingu auðlindanna. Hnattstaðan leyfir ekki ræktun eins og sunnar á hnettinum, sumrin of stutt og köld.
Framtíð Íslands felst í því að tryggja að auðlindirnar verði ávallt í eigu allrar þjóðarinnar. Tryggja þarf að innlendi landbúnaðurinn geti brauðfætt íslensku þjóðina, eins og allar þjóðir gera kröfu til. Hér á landi virðist landbúnaður vera í miklum vanda. Spáð hefur verið hruni hans með aðild að ESB. Meðalaldur bænda á Íslandi hefur hækkað og afkoma og nýliðun ekki góð. Stjórnvöld og hagsmunafélög í landbúnaði verða að finna lausn á þessu vandamáli.
Framtíð velmegunar komandi kynslóða byggist á því að nýta auðlindir landsins til gæfu fyrir þjóðina. Ekki að afsala þeim til annarra landa, eða standa í vegi fyrir nýtingu þeirra eins og fjöldamörg dæmi er um í dag. Svartasta myndin er samt fyrir sjávarþorpin sem yrðu gjaldþrota þegar fiskurinn yrði ekki veiddur af íslenskum veiðiskipum, og ekki til vinnslu innanlands. Auðlindin verður ekki lengur íslensk auðlind, arður hennar flyst úr landi til ESB.
Almennt er talið, þó það hafi aldrei verið viðurkennt opinberlega, að slitnað hafi upp úr fyrri tilraunum til að ganga í ESB vegna sjávarútvegsákvæðanna í regluverki ESB. Þau ákvæði hafa ekki breyst til bóta fyrir Íslendinga, nema síður sé. Enda yfirlýsingar frá fiskveiðiþjóðum ESB, um að ekki verði gefið eftir á regluverkinu. Ef ESB fær ekki heimild til veiða í fiskveiðilögsögu Íslendinga, kaupa þau íslensku útgerðarfélögin, og þá eru þau komin inn í íslenska landhelgi. Ekki þarf heldur að ræða hvert arðurinn af rafmagns- og hitaveitum mun renna þegar stórfyrirtæki innan ESB hafa keypt þau upp og hækkað taxtana í samræmi við orkuverð á ESBsvæðinu.
Á Íslandi hefur verið stöðug verðbólga og háir vextir, „höfrungahlaup“ launþega og atvinnulífsins í áratugi. Orsökin er báðum ábyrgðaraðilum að kenna, en þó aðallega óstjórn í ríkisfjármálum. Því er haldið á lofti að með aðild að ESB og upptöku evrunnar muni vextir og verðbólga lækka á Íslandi. Það eru hugsanlega stærstu ósannindin. Íslendingar þurfa sjálfir að ná tökum á sínum eigin fjármálum, eða vera píndir til að gera það, ef ekki á að fara fyrir þeim eins og fór fyrir Grikklandi eftir aðild þess í ESB fyrir allmörgum árum. ESB stjórnar ekki, og mun aldrei stjórna fjármálum Íslendinga.
Efnahagsstefna og efnahagsárangur ESB er alls ekki til fyrirmyndar í samanburði við önnur stór efnahagssvæði. Hvað er þá svona girnilegt við ESB-aðild? Hvers vegna stefnir ríkisstjórnin í þá átt með inngöngu í ESB? Stærsta spurningin er samt hvaða auðlind Íslendingar þurfa að gefa eftir? Kannski er allra stærsta spurningin um sjálfstæði landsins, sem virðist að mestu hafa gleymst í umræðunni.
Höfundur, Róbert Pétursson, er áhugamaður um auðlindamál.
