Bændur mótmæla hertum reglum
– Afleiðing minnkandi áhrifa landbúnaðarins í dönskum stjórnmálum
Hundruð danskra bænda mótmæltu fyrir utan þinghúsið í Kaupmannahöfn á þriðjudag í síðustu viku vegna fyrirhugaðra reglna um takmörkun köfnunarefnislosunar frá bújörðum. Bændur segja að reglurnar geti valdið greininni miklu tjóni og kostað landbúnaðinn allt að 7,1 milljarð danskra króna árlega, en stjórnvöld telja að þær séu nauðsynlegar til að bæta ástand sjávar og vatnamengunar. Mótmælin koma að einhverju leyti til vegna minnkandi áhrifa bænda í dönskum stjórnmálum.
Mikill fjöldi bænda safnaðist saman á torginu fyrir framan danska þingið þegar þingmenn hófu meðferð frumvarps sem felur í sér hertar takmarkanir á losun köfnunarefnis frá einstökum búrekstrareiningum. Margir mótmælendur báru grænar húfur með slagorðinu „Reknir af ríkinu“ og umferðarteppur mynduðust í og við Kaupmannahöfn þegar dráttarvélar streymdu til höfuðborgarinnar víðs vegar að úr landinu.
Mótmælin voru skipulögð af samtökunum Sustainable Agriculture. Formaður þeirra, Niels Hauge Mikkelsen, gagnrýndi að verið væri að hraða afgreiðslu lagasetningarinnar á grundvelli gagna sem hann kvað „afar óviss og mjög ófullnægjandi“. Hann sagði að bændur stæðu frammi fyrir „gífurlegu tjóni“ ef reglurnar næðu fram að ganga.
Torfi Jóhannesson, ráðgjafi hjá Nordic Insights, sem starfar í Kaupmannahöfn, segir köfnunarefnismengun vera alvarlegt vandamál í ám, vötnum og fjörðum og um 70% hennar tengist landbúnaði. „Þetta frumvarp er hluti af stærra samkomulagi frá árinu 2024 milli dönsku bændasamtakanna, náttúruverndarsamtaka og stjórnvalda sem í grófum dráttum gekk út á að draga úr neikvæðum áhrifum landbúnaðar á umhverfið með því taka lakasta ræktarlandið til náttúruverndar eða skógræktar. Þótt dönsku bændasamtökin styðji þetta rammasamkomulag hefur útfærslan valdið deilum,“ segir Torfi.
Hann segir að mótmæli bænda hafi verið mjög sýnileg en ekki skilað öðru en því að grænmetisframleiðendur fengu árs frest. „Sumir stjórnmálaskýrendur hafa bent á að ein ástæða þess að bændur tóku til mjög sýnilegra mótmæla sé sú að hefðbundnari aðferðir hafi ekki skilað árangri. Þetta er að einhverju leyti afleiðing minnkandi áhrifa landbúnaðarins í dönskum stjórnmálum. Venstre, sá stjórnmálaflokkur sem helst hefur gætt hagsmuna landbúnaðarins, hefur aldrei fengið minna fylgi en í síðustu kosningum og eftir uppstokkun í stjórnarráðinu er ekkert landbúnaðarráðuneyti í Danmörku.“
Reglurnar gætu kostað 7,1 milljarð
Markmið frumvarpsins er að setja hámark á köfnunar- efnislosun frá einstökum búum til að vernda lífríki sjávar. Köfnunarefni er meðal annars að finna í áburði og búfjáráburði. Samkvæmt greiningu landbúnaðarráðgjafar- fyrirtækisins Agrocura gætu reglurnar kostað danska bændur allt að 7,1 milljarð danskra króna á ári.
Jørgen L. Tørnæs, bóndi frá Holstebro, sem rekur bæði svínarækt og akuryrkju, sagði að nýju reglurnar myndu „eyðileggja allan grundvöll fyrir rekstri búsins“. Hann tók þátt í mótmælum í fyrsta sinn vegna málsins.
Áhyggjur af samkeppnishæfni
Mótmælin eru nýjasta dæmið um andstöðu sem mætt hefur umhverfis- og loftslagsstefnu Evrópusambandsins meðal bænda. Áhyggjur af samkeppnishæfni evrópskra atvinnugreina hafa í auknum mæli haft áhrif á umræðuna um græna umbreytingu. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tilkynnti í júlí að hún hygðist beita reglum um nítrat með sveigjanlegri hætti til að auðvelda bændum að uppfylla þær, án þess þó að draga úr kröfunum sjálfum.
Danska ríkisstjórnin hefur viðurkennt að breytingarnar geti haft verulegan kostnað í för með sér fyrir hluta bænda og boðið fram ákveðnar bætur. Hún hefur þó staðið fast við markmið sín um að draga úr losun köfnunarefnis.
Rof í samstöðu um græn umskipti
Málið hefur jafnframt leitt í ljós ágreining innan þeirrar breiðu pólitísku samstöðu sem hingað til hefur staðið að baki grænum umskiptum í Danmörku. Nokkrir þingmenn Frjálslynda flokksins, sem hefur sterk tengsl við landbúnaðinn, hafa lýst því yfir að þeir muni greiða atkvæði gegn frumvarpinu.
Danska þingið tók frumvarpið til annarrar umræðu á þriðjudag. Þriðja og síðasta umræða ásamt atkvæðagreiðslu er fyrirhuguð á fimmtudag. Christian Rabjerg Madsen, ráðherra náttúruverndar og dýravelferðar, sagði á mánudag að hann væri tilbúinn til samráðs, en aðeins innan þess ramma sem þegar hefði verið samið um.
Deilan um reglurnar dró einnig þúsundir bænda á neyðarfund sem stærstu bændasamtök Danmerkur stóðu fyrir í miðhluta landsins á mánudag. Þar ræddu fulltrúar greinarinnar og stjórnvalda áhrif fyrirhugaðra breytinga.
