Tap rúmar 12 krónur á lítrann
Í yfirliti Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins (RML) yfir rekstrarafkomu kúabúa á árinu 2024 sést að tap kúabænda fyrir hvern framleiddan mjólkurlítra var 12,2 krónur.
Yfirlitið er það nýjasta og byggir á rekstrarverkefni kúabúa hjá RML sem hófst á árinu 2020. Í byrjun tóku 90 bú þátt, en þau eru nú orðin 200 og skila um 52% af landsframleiðslu mjólkur. Í yfirlitinu má sjá að kúabúin stækka ört og hefur mjólkurframleiðslan aukist um 14% á milli áranna 2021 og 2024 – aðallega vegna fjölgunar á kúm á búunum.
Jákvæð þróun varðandi rekstrarafgang
Kristján Óttar Eymundsson, ráðunautur á rekstrar- og umhverfissviði RML, segir að jákvæð þróun sé þó varðandi rekstrarafgang búanna fyrir fjármagnsliði og afskriftir, sé horft aftur til fjögurra ára. „Fjármagnskostnaður hefur aftur á móti aukist verulega frá 2021, sem hefur leitt til þess að tap af sjálfri mjólkurframleiðslunni hefur verið svipað, eða sem nemur 11–15 krónum á innveginn lítra. Í náinni framtíð er mjög mikilvægt að það náist að brúa það bil svo greinin verði sjálfbær og hafi tök á að fara út í frekari fjárfestingar,“ segir Kristján.
Rekstrarafgangur af nautgriparækt fyrir afskriftir og fjármagnsliði jókst þannig frá 2021 að hann fer úr 31 krónu á lítrann í um 50 krónur á lítrann árið 2024. Á milli 2023 og 2024 minnkar þessi rekstrarafgangur reyndar um tæpa krónu á lítrann.
Rekstrarhæfni kúabúa batnar
Tap á hvern framleiddan mjólkurlítra nam tæpum 11 krónum árið 2023, 15 krónur árið 2022 og rúmar 14 krónur árið 2021. Lítil hækkun er á breytilegum kostnaði á milli 2023 og 2024, sem er meðal annars kostnaður vegna aðfangakaupa, reksturs og þjónustu, en alls hefur hann hækkað um 25% frá 2021. Mikil hækkun var milli áranna 2021 og 2022 en þá urðu miklar aðfangahækkanir, sérstaklega á áburði. Fastur kostnaður hækkar um tæpar fjórar krónur á lítrann á milli 2023 og 2024, en um 17% á þessu fjögurra ára tímabili. Þar er mesta hækkunin í rafmagni og öðrum rekstrarkostnaði.
Þá kemur fram í yfirliti RML að þróunin er jákvæð hvað rekstrarhæfni kúabúa varðar, sem birtist í skuldum sem hlutfall af rekstrarafgangi fyrir afskriftir og fjármagnsliði.
Langtímaskuldir aukast um 15% á tímabilinu frá 2021 en skammtímaskuldirnar um 73%. Hlutfall skulda af heildartekjum lækka aftur á móti á þessum árum. Það fer úr 1,82 árið 2021 niður í 1,53 árið 2024. Það skýrist af hlutfallslegri meiri veltuaukningu búanna en skuldsetningu.
Betri afkomuhorfur
Kristján segir að mikil fjárbinding sé í mjólkurframleiðslunni og því hafi verðbólga og vaxtastig mikil rekstrarleg áhrif. Það að skammtímaskuldir aukist hlutfallslega meira en langtímaskuldir sé vísbending um versnandi lausafjárstöðu hjá hluta búanna.
„Ef við horfum til síðasta árs er ljóst að afkomuhorfur hafa heldur batnað. Það skýrist fyrst og fremst af lækkun stýrivaxta og minnkandi verðbólgu. Við í rekstrarráðgjöf RML áætlum að tap af mjólkurframleiðslu verði um níu krónur á innveginn mjólkurlítra fyrir síðasta ár.“
