Tækifæri og framtíð landsbyggðarinnar
Á hverju ári flytur fjöldi ungs fólks frá heimabyggðum sínum yfir á höfuðborgarsvæðið. Aðalástæðurnar eru oft menntun, atvinnuleit og skortur á tækifærum í heimahéraði.
Þessi þróun hefur áhrif – ekki aðeins á þau sem flytja, heldur líka á samfélögin sem þau skilja eftir. Byggðir um landið veikjast þegar íbúum fækkar, þjónusta dregst saman og fyrirtæki eiga erfiðara með að fá starfsfólk. Þetta þarf ekki að vera svona – og má breyta.
Með því að horfa til nýsköpunar, fjölbreyttari menntunar og atvinnuuppbyggingar er hægt að styrkja heimabyggðirnar þannig að ungt fólk hafi raunveruleg tækifæri til að velja að vera áfram eða snúa aftur eftir nám. Það krefst þó þess að byggðarmál séu sett á oddinn í stefnumótun – og að tekið sé á þeim með aðgerðum, ekki aðeins orðum.
Hefðbundnar atvinnugreinar og nýir möguleikar
Sjávarútvegur, landbúnaður, stóriðja, fiskeldi og ferðaþjónusta eru rótgrónir atvinnuvegir víða um land. Þeir skapa verðmæti og störf – en duga ekki alltaf til að halda í ungt fólk sem sækist eftir fjölbreyttari störfum, nýrri þekkingu og sveigjanleika.
Það þarf því að bjóða upp á fleiri leiðir. Með stuðningi við nýsköpun, sprotafyrirtæki og fjarvinnu skapast ný störf sem ekki eru bundin staðsetningu. Fjölmargir búa yfir færni sem nýtist í stafrænu umhverfi – hvort sem um er að ræða hugbúnaðargerð, hönnun, ráðgjöf, greiningarvinnu eða þjónustu sem hægt er að veita hvar sem er. Landsbyggðin getur verið mjög góður vettvangur fyrir slíkt – ef vilji er til að styðja við þá þróun.
Menntun sem hentar fólki á landsbyggðinni
Fjarnám og dreifinám hafa opnað nýjar leiðir fyrir fólk utan stærstu þéttbýliskjarna. En fleiri úrræði þurfa að koma til – og það þarf að tryggja að menntun sé í takt við þarfir atvinnulífsins á hverjum stað. Samstarf milli skóla, fyrirtækja og sveitarfélaga getur skipt miklu máli.
Jafnframt þarf að hvetja ungt fólk til að snúa heim eftir nám. Það má gera með því að bjóða tækifæri til atvinnuþátttöku, nýsköpunarstyrki, aðstoð við húsnæðismál og tengingu við samfélagið. Ungt fólk vill taka þátt og skiptir máli – það þarf bara að fá tækifæri til þess.
Opinber störf – dreifing sem virkar
Eitt af því sem virkilega getur styrkt byggðir eru opinber störf. Það eru engin haldbær rök lengur fyrir því að allar ríkisstofnanir og opinber störf séu staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Með tækni eins og fjarfundum, rafrænni undirritun og stafrænni umsýslu er hægt að vinna fjölmörg störf hvaðan sem er.
Fjölmörg sveitarfélög hafa nægt lóðarframboð, góða innviði og vilja til að taka við stofnunum eða hluta þeirra. Það er því spurning um forgangsröðun – hvort menn vilji virkilega byggja upp fleiri staði á Íslandi eða halda áfram að einblína á eitt svæði. Þetta er spurning um jafnræði, þjónustu og framtíðarsýn fyrir landið í heild.
Ungt fólk á ekki að þurfa að flytja til að finna sér tækifæri. Það á að vera raunhæfur kostur að búa í sinni heimabyggð, stunda þar nám eða vinna, og lifa góðu lífi. Til þess þarf markvissa stefnu og raunverulegar aðgerðir. Það þarf að treysta landsbyggðinni fyrir verkefnum, fjárfestingum og tækifærum – ekki bara vona að fólkið þar sætti sig við minni hlutverk.
Ef við viljum framtíð fyrir allt landið, þá verðum við að taka byggðarmál alvarlega og bregðast við núna – með skynsamlegri dreifingu, nýjum úrræðum og aukinni trú á það sem heimabyggðir landsins hafa fram að færa.
