Samdráttur í hlutfalli innlendrar búvöruframleiðslu

Hlutfall innlendrar búvöruframleiðslu á íslenskum matvörumarkaði hefur dregist saman og verða stjórnvöld að bregðast við þeirri þróun af öllum mætti.

Þetta kemur fram í umsögn Bændasamtaka Íslands um skýrslu yfir stöðu fæðuöryggis á Íslandi, en umsagnarferli um skýrsluna lauk fyrir skemmstu. Skýrsluna vann fyrirtækið Nordic Insights fyrir atvinnuvegaráðuneytið.

Í skýrslunni kemur meðal annars fram að hlutfall innlendrar grænmetisframleiðslu af innanlandsþörf hafi lækkað um tíu prósent á síðustu tíu árum. Samkvæmt skýrslunni hefur sauðfé fækkað um nær 30% á síðasta áratug. Mikilvægt sé að styrkja birgðakeðjur, efla kornrækt og byggja upp viðeigandi birgðahald til að auka viðnámsþol.

Vannýtt tækifæri í garðyrkjuframleiðslu

Í skýrslunni segir enn fremur að vannýtt tækifæri séu í garðyrkjuframleiðslu á Íslandi og ástæða sé til kanna hvort og hvernig hægt væri að beita stuðningskerfi landbúnaðarins til að styðja frekar við hana. Bændasamtökin taka undir með þessu áliti og segja að innlendur landbúnaður sé full fær um að mæta slíkum áskorunum, „en mikilvægt sé að stjórnvöld tryggi fyrirsjáanleika og bæti rekstrarskilyrði hans á breiðum grunni.“

Í umsögn Bændasamtakanna segir að fyrir Ísland séu áskoranir tengdar fæðuöryggi sérstaklega mikilvægar vegna legu landsins sem gerir landið háðara innflutningi á lykilhráefnum til matvæla- og fóðurframleiðslu. „Þrátt fyrir að Ísland standi vel á mörgum sviðum, með öflugan sjávarútveg, hreint vatn og aðgengilegt flutningskerfi, er ljóst að fæðukerfi landsins er viðkvæmt gagnvart ytri og innri áföllum og að efla þurfi og styrkja áfallaþolið,“ segir í umsögninni.

Stuðningur dregist saman

Bændasamtökin gagnrýna orðalag í skýrslunni, um að stuðningur við landbúnað sé mikill á Íslandi. Vísa þau til samantektar Efnahags- og framfarastofnunar (OECD) um opinberan landbúnaðarstuðning aðildarríkjanna. Þar komi fram að Íslands skeri sig úr að þessu leyti þar sem stuðningur hér á landi hafi dregist verulega saman undanfarin ár. Einnig sem hlutfall af vergri landsframleiðslu.

Bændasamtökin taka undir með ályktun skýrslunnar að íslensk framleiðsla sé ekki samkeppnishæf við okkar helstu nágrannaríki og standi af þeim sökum berskjölduð gagnvart tollfrjálsum innflutningi. Innlend framleiðsla líði fyrir það að tollar á mörgum landbúnaðarvörum eru fastir við krónutölu, samkvæmt fríverslunarsamningum, og lækki því að raungildi í beinu hlutfalli við innlenda verðbólgu umfram önnur viðskiptaríki.

Þau benda á að til þess að yfirlitið um fæðuöryggi á Íslandi geti orðið grundvöllur að mælaborði, þurfi að auka gagnasöfnun til muna. Bæði þyrfti töluvert nákvæmari upplýsingar um framleiðslu en einnig frekari og ítarlegri upplýsingar um birgðastöðu.