Ræktarlegar stoppistöðvar

Borgin Utrecht í Hollandi hefur vakið athygli fyrir óvenjuleg strætisvagna- og sporvagnabiðskýli. Þau eru þakin gróðri, ýmist að ofan eða á hliðum, nema hvort tveggja sé.

Borgaryfirvöld í Utrecht réðust í verkefnið um að veita biðskýlunum græna yfirhalningu árið 2019 og eru nú 316 biðskýli komin með gróðurþekju. Markmið verkefnisins er að gróðurinn fangi svifryk og stuðli þannig að hreinna lofti, veiti kælingu í hitum og síðast en ekki síst að ýta undir líffræðilegan fjölbreytileika í borginni með því að laða að fugla, býflugur, fiðrildi og önnur frjóvgandi skordýr.

Sum gróðurþökin eru jafnframt með sólarsellum til að knýja ljósgjafa og sjálfvirk áveitukerfi regnvatns. Fleiri hollenskar borgir hafa fylgt í fótspor Utrecht. Yfirvöld í Amsterdam hafa til að mynda hug á að grænklæða um 500 sporvagnabiðskýli og hófust handa árið 2020.

Hugmyndin um lifandi gróðurþök á biðskýli hefur síðan farið um eins og eldur í sinu og borgir víða um önd tekið hana upp. Má þar nefna þýskar borgir, þ.á m. Hamborg, þar sem gróðurbiðskýlin eru hluti af löngum lista metnaðarfullra grænþakaverkefna. Þá hafa Bretar, Bandaríkjamenn, Svíar, Tékkar og Japanir, svo einhverjir séu nefndir, stokkið á þennan vagn.

Íslensk gróðurþök frá landnámi

Plöntuþök og -veggir bygginga verða æ algengari bæði í þéttbýli og dreifbýli, sem hluti af að bæta lífsgæði og vistkerfi. Jafnframt er slíkt notað til að auka líftíma þaka, til einangrunar, kælingar, birtu- og hljóðvistarstjórnunar, bindingar kolefnis, ryks og mengunar og til vatnssöfnunar m.a. til að minnka álag á holræsakerfi.

Rannsóknir hafa sýnt að slík græn þök verndi mögulega gegn rafsegulbylgjum. Ýmis skordýr þrífast á þökum auk annarra smádýra og örvera. Borgaryfirvöld í Kaupmannahöfn, til dæmis, settu sér það markmið að allar opinberar byggingar með þakhalla undir 30 gráðum yrðu með gróðurþekju á þaki og að við endurnýjun eldri flatra þaka yrði einnig notuð gróðurþekja.

Íslendingar hafa nýtt grasþök allt frá landnámi en þau urðu æ sjaldgæfari eftir því sem leið fram á 20. öldina. Áhugi fer þó vaxandi á gras- og plöntuþökum á nýjan leik. Þá er horft til þess að nota þurrkþolnari tegundir en gras í gróðurlagið og valdar tegundir sem gera litlar kröfur til vaxtarlags, næringar og viðhalds.

Hnoðrar algengastir á biðskýlunum

Á vefnum BrightVibes segir að fyrirtækið Roofmeadow hafi hannað grænt jurtaþak sem unnt er að setja ofan á flest öll hefðbundin biðskýli en fjölmörg fyrirtæki sérhæfa sig nú í gerð grænna þaka og veggja. Í upphafi var einkum notast við hnoðrategundir, Sedum, þar sem sú planta stendur vel af sér þurrk og þarfnast lítils viðhalds. Nú er þó verið að skoða hvernig fleiri plöntutegundum gengur að dafna á biðskýlum vítt og breitt um heiminn, svo sem nellikum.