Plöntur eða plast?

Höfundur: Sigrún Pétursdóttir

Vinnsla ýmiss konar klæðis úr plönturíkinu hefur verið í þróun síðastliðin ár en áhorfendur á tískuviku Parísar fyrir nokkru síðan ráku upp stór augu þegar fyrirsætur pallanna báru fatnað sem á greri gras og aðrar plöntur.

Það sem bar fyrir augu gesta var afrakstur hugmyndavinnu spænska textílhönnuðarins Paulu Ulargui Escalona, en hún ásamt teymi sínu eyddi um fjórum mánuðum í að rannsaka hvaða flíkur og fylgihlutir hentuðu best sem undirlag undir ræktun. Einnig gerðu þau rannsóknir á hvaða plöntur yxu við hvað fjölbreyttustu aðstæður og urðu niðurstöðurnar þær að jurt chia fræja (Salvia hispanica) og kattagras (Nepeta cataria) kæmu helst til greina.

Næst var lagst í heilmikla ræktun, enda þurfti að tryggja að plönturnar döfnuðu vel í kjöraðstæðum, þó þær yxu á óhefðbundnum jarðvegi.

Umhverfisvænir áhrifavaldar

Í kynningu á tískuvikunni benti Paula á að fatnaðurinn yrði ekki fáanlegur, enda nær ómögulegur til framleiðslu – en markmiðið væri að vekja athygli á og endurspegla þá hreyfingu innan iðnaðarins sem benti á sjálfbærari vinnslu en áður.

Við nánari umhugsun lét þó hönnuðurinn hafa eftir sér að í rauninni væri hægt að halda lífi í gróðrinum sem yxi í fatnaðinum, ef vel væri að gætt. Slíkt verkefni gæti jafnvel verið sumum til góða – enda bæði gott fyrir andlega heilsu að þurfa að sjá um eitthvað og tengjast náttúrunni.
Paula, sem er af einni yngstu kynslóð hönnuða í dag, segir samferðamenn sína í dag hugsa sig tvisvar um hvaða efni þau nota í hönnun og áskorun um sjálfbærni hátt á baugi. Þau geri sér grein fyrir hvaða vald þau hafa í höndunum og hvernig þau geta haft áhrif á þá loftslagsvá sem liggur yfir með því að vinna að list sinni á jákvæðan og
umhverfisvænan hátt.

Iðnaðarmengun par exellence

Innan hönnunargeirans almennt hefur víðtæk hugarfarsbreyting átt sér stað á síðastliðnum árum þar sem meirihluti er sammála þeirri hugmynd að hönnun sé stór þáttur í að snúa við þeirri hnignun sem átt hefur sér stað í umhverfismálum.

Plastmengun í heiminum er ein stærsta áskorunin sem nær allur iðnaður stendur frammi fyrir. Á vefsíðu „Surfers against Sewage“ eða „Brimbrettakappar gegn úrgangi“ koma nokkrar allskelfilegar tölur fram.

Plastmengun í tölum af vefsíðu Surfers against Sewage

8 milljónir plastrusls hefur ferð sína í hafið á hverjum degi.
12 milljónum tonna af plasti er hent í hafið árlega.
80% alls rusl sjávar er plast.
5,25 trilljónir makró- og örplasts fljóta um í hafinu, alls um 270 tonn að þyngd.
100.000 sjávarspendýr og skjaldbökur auk 1 milljónar sjófugla drepast árlega vegna plastmengunar sjávar.

Þetta eru ótrúlegar tölur, en ættu að vekja okkur mannkynið til umhugsunar. Ein plastflaska getur haldið lögun sinni í hálfa öld umvafin lífríki sjávar og svo brotnað hægt og rólega niður í smærri hluta sem hverfa aldrei.

Það gefur til kynna þá sorglegu og áhugaverðu staðreynd að allt plast sem hefur verið framleitt er enn til í einhverri mynd – á meðan rannsóknir sýna að æ meira plast er notað en nokkru sinni fyrr.

Af plasti ertu kominn

Með neyslu sjávarfangs í huga er spurningin ekki lengur hvort við innbyrðum plast við neyslu þess heldur hversu mikils og hvernig það hefur áhrif á heilsuna okkar. Plastefni á borð við DDT og PCB hafa m.a. verið tengd innkirtlaröskun og jafnvel krabbameini auk þess sem örplast hefur fundist í blóði manna og frekar hrikalegt að hugsa til þess að það berist þá frá barnshafandi konum til barna sinna í gegnum fylgjuna. Og fyrir þá sem neyta ekki fiskmetis eða bera börn – en draga hins vegar andann má benda á að lífverur sjávar framleiða yfir helming alls súrefnis.
Auðvitað er ekki allt plast slæmt. Því það er aldrei allt slæmt. En það er hins vegar stór munur á plasti í hjálmum og því sem notað er við mjaðmaskiptaaðgerðir – og svo plastpoka sem kannski er notaður í korter en tekur einhver hundruð ár að brotna niður.

(Skv. vef Landspítalans kemur fram að mjaðmaskiptaaðgerð felst í meginatriðum í því að teknir eru burt náttúrulegir liðfletir sjúklingsins og settir í staðinn íhlutir úr ólífrænu efni. Flestir gerviliðir samanstanda af íhlutum úr cobalt-chrome málmblöndu og einnig er notast við slitsterkt polyethylen plast.)