Nær helmingi minni kolefnislosun á Íslandi en að meðaltali á heimsvísu
Samkvæmt úttektum sem Stefán Gíslason og Birna Sigrún Hallsdóttir hjá Umhverfisráðgjöf Íslands ehf. (Environice) hafa gert fyrir Félag eggjaframleiðenda og Félag kjúklingabænda, þá eru þessar greinar á Íslandi í mun betri stöðu hvað varðar losun kolefnis en sömu greinar í Evrópu og jafnvel á heimsvísu.
Þegar á heildina er litið virðist kolefnisspor íslenskra kjúklinga því vera langt neðan við heimsmeðaltalið. Er þar miðað við samantekt vísindamannanna dr. Stephen Clune, Enda Crossin og Karli Verghese um kolefnisfótspor landbúnaðarafurða sem þeir gáfu út í skýrslu 2016. Af þeim samanburði má einnig ráða að kolefnisspor íslenskra kjúklinga sé minna en flestra annarra dýraafurða til manneldis.
Úttekt Umhverfisráðgjafar Íslands sýnir svipaða niðurstöðu varðandi eggjaframleiðslu á Íslandi. Virðist kolefnisspor íslenskra eggja vera lægra en í flestri annarri framleiðslu á dýraafurðum til manneldis, bæði innanlands og utan.
Nær helmingi minni kolefnislosun af íslenskri kjúklingaframleiðslu
Meginniðurstaða verkefnisins er að heildarlosun gróðurhúsalofttegunda vegna kjúklingaræktar á Íslandi hafi verið um 20.846 tonn CO2-ígilda árið 2019, eða sem nemur 2,25 kg CO2-ígilda á hvert kíló af tilbúinni afurð. Til að bera þessa tölu saman við niðurstöður erlendra útreikninga á kolefnisspori kjúklinga og/eða annarrar matvöru þarf að umreikna hana í kg CO2-ígilda á hvert kíló af beinlausu kjöti.
Í safngrein Stephen Clune og félaga frá 2016 er gert ráð fyrir að 77% af kjúklingnum sé beinlaust kjöt og sé sá stuðull notaður reiknast kolefnisspor íslenskra kjúklinga vera 2,25/0,77 = 2,92 kg CO2 -ígilda á hvert kg af beinlausu kjöti. Í samantekt Clune er vísað í 95 tiltækar niðurstöður útreikninga á kolefnisspori kjúklinga. Meðaltal allra niðurstaðnanna var 4,12 kg/kg og helmingur þeirra lá á bilinu 2,77-5,31 kg/kg.
Um 60% hluti kolefnissporsins liggur í erlenda fóðrinu
Stærsti einstaki hlutinn af kolefnisspori íslenskra kjúklinga (rúm 47%) liggur í framleiðslu og flutningum á fóðri sem notað er á kjúklingabúunum og er að mestu framleitt erlendis. Það kolefnisspor myndast því að mestu utan landsteinanna en ekki á Íslandi.
Um 16% liggja í uppeldi foreldrafugla. Um 76% af þeirri tölu á upptök sín í fóðri þessara fugla, en það samsvarar rúmlega 12% af heildarkolefnisspori greinarinnar. Samtals er hlutur fóðursins því nær 60% af heildarsporinu.
Í fóðrinu liggur væntanlega einnig hluti skýringarinnar á því að kolefnisspor kjúklingaframleiðslu á Íslandi virðist lægra en algengt er erlendis.
Samkvæmt upplýsingum frá birgjum hérlendis er kjúklingafóður sem selt er hér eingöngu af plöntuuppruna, að undanskildu óverulegu hlutfalli fiskimjöls.
Sums staðar erlendis kunna dýraafurðir að vera stærri hluti af kjúklingafóðrinu – og dýraafurðum fylgir alla jafna hærra kolefnisspor en afurðum úr jurtaríkinu. Uppruni raforku hefur líka sitt að segja í þessu samhengi, en kolefnisspor íslenskrar raforku er aðeins 9,8 g/kWh.
Til samanburðar má nefna að meðallosun vegna rafmagnsframleiðslu í löndum Evrópusambandsins var 275 g/kWh árið 2019. Ef losun vegna raforkuframleiðslu hérlendis væri jafnmikil og meðallosun í löndum ESB yrði kolefnisspor kjúklinganna 2,31 kg á hvert kg af heilum kjúklingi í stað 2,25 kg.
Kolefnisspor íslenskra eggja með því lægsta sem þekkist
Sömu sögu er að segja af íslenskri eggjaframleiðslu samkvæmt skýrslum Umhverfisráðgjafar Íslands. Þegar á heildina er litið virðist kolefnisspor íslenskra eggja vera lægra en í flestri annarri framleiðslu á dýraafurðum til manneldis, bæði innanlands og utan.
Meginniðurstaða verkefnisins er að heildarlosun gróðurhúsalofttegunda vegna eggjaframleiðslu á Íslandi hafi verið um 8.874.535 kg CO2-ígilda árið 2019, eða sem nemur 2,02 kg CO2-ígilda á hvert kíló af eggjum.
Þessi niðurstaða er lægri en í flestum erlendum útreikningum sem höfundum þessarar skýrslu er kunnugt um.
Vekur ýmsar spurningar um kolefnisútreikninga á matvælum
Samkvæmt skýrslu Environice skiptir miklu máli í kolefnisútreikningi dýraafura hvar fóðrið er framleitt. Því má segja að stærstu útflutningsþjóðir kornvöru í heiminum, eins og Rússar og Bandaríkjamenn, séu að taka á sig drjúgan hluta þeirrar kolefnislosunar sem aðrar þjóðir svo hagnýta sér og losna við að skrá í sitt kolefnisbókhald. Það varðar t.d. alifugla- nautgripi og svínaeldi í Evrópu og víðar. ESB-löndin flytja árlega inn um 20 milljónir tonna af korni frá Bandaríkjunum. Því gæti kolefnisspor á innfluttu nautakjöti frá Evrópu, sem alið er á amerísku korni, hæglega reiknast lægra en kolefnisspor á slíku kjöti sem hér er framleitt. Þrátt fyrir að uppistaðan í fóðrinu hér sé íslenskt hey.
