Kolefnispor landbúnaðar vegna áburðarnotkunar

Parísaramningurinn sem var undirritaður í desember 2015 var sögulegur.  Í fyrsta sinn náðist samkomulag um að öll ríki heims taki þátt í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.  Meginmarkmið samningsins er að halda hækkun hitastigs jarðar undir 2°C miðað við meðalhitastig við upphaf iðnvæðingarinnar. 

 

Samningurinn fjallar líka um hvernig takast eigi á við afleiðingar loftslagsbreytinga einkum varðandi stuðning þróaðra ríkja við þróunarríki og þau svæði sem viðkvæmust eru við þeim afleiðingum sem verða vegna hækkunar hitastigs jarðar.

 

 16% af heildarlosun vegna landbúnaðar

 

Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi árið 2014 var áætluð 4.597 kílótonn af CO2 ígildum.  Þar af var losun íslensks landbúnaðar áætluð 747 kílótonn af CO2 ígildum. Það er 16% af heildarlosun á Íslandi.  Losun sem tilheyrir landnotkun er ekki innifalin í þessum tölum.

 

35% af losun landbúnaðar vegna tilbúins áburðar

 

Í nýlegri greiningu Landbúnaðar­háskóla Íslands var heildarlosun frá landbúnaði metin 734 kílótonn af CO2 ígildum. Þar af var losun vegna áburðarnotkunar 260 kílótonn af CO2 ígildum eða 35% allrar losunar frá landbúnaði. Ef losun sem verður úr túnum á framræstum jarðvegi væri tekin með þá myndi heildarlosun frá landbúnaði aukast um 1.800 kílótonn af CO2 ígildum. 

 

Landbúnaðurinn þarf að leggja sitt af mörkum 

 

Ríkisstjórn Íslands kynnti í nóvember 2015 sóknaráætlun í loftslagsmálum til þriggja ára, sem er ætlað að skerpa á áherslum Íslands í loftslagsmálum og efla starf í málaflokknum til að raunverulegum árangri verði náð til að minnka nettólosun. Skilgreind voru átta verkefni í upphafi. Sum stuðla að kolefnisbindingu og önnur stuðla að minni losun kolefnis. Eitt af þeim verkefnum sem unnið er að ber heitið Loftslagsvænni landbúnaður. Í því felst að unninn verður vegvísir um minnkun losunar í landbúnaði.

 

Mikill munur á kolefnisspori milli framleiðenda áburðar

 

Skipta má þeirri losun sem verður vegna notkunar á tilbúnum áburði upp í tvo megin þætti.  Annars vegar sú losun sem verður vegna framleiðslu og flutnings á áburði og hins vegar sú losun sem verður við og eftir að áburðinum hefur verið dreift.  

 

Framleiðendur á áburði gefa upp þá losun sem verður við framleiðsluna sem kg af CO2 ígildum fyrir hvert kg N sem er framleitt.  Meðaltal þess áburðar sem framleiddur er í Evrópu er 7,2 kg CO2 / kg N. Þeir framleiðendur sem eru að standa sig hvað best eru að losa 3,6 kg af CO2 ígildum fyrir hvert kg N sem er framleitt. Þá má finna framleiðendur þar sem losunin er allt að 12 kg CO2 / kg N.

 

Bændur geta dregið úr losun með markvissri notkun áburðar

 

Eftir að búið er að dreifa áburðinum getur hluti af honum tapast. Tapið ræðst af fjölmörgum þáttum eins og dreifingartíma, jarðvegsgerð, sýrustigi, úrkomu o.fl. Við ákveðnar aðstæður getur átt sér stað afnítrun.  Við það umbreytist köfnunarefnið af formi ammóníum (NH4) yfir í níturoxíð (N2O) sem er rokgjörn lofttegund og ein skaðvænasta gróðurhúslalofttegundin. Einnig getur köfnunarefni tapast með útskolun. Hér fara saman hagsmunir bænda og umhverfisins. Eftir því sem nýtingarhlutfall köfnunarefnis verður hærra þem mun minni verða umhverfisáhrifin.

 

Framleiðsla, flutningur og notkun tilbúins áburðar veldur bæði beinni og óbeinni losun á gróðurhúsalofttegundum, einkum kolefnis (CO2) og níturoxíðs (N2O).  Bændur geta haft veruleg áhrif á á þessa losun án þess að draga úr notkun áburðar. Annars vegar má velja áburð frá framleiðendum sem marka lítið kolefnisspor og hins vegar tryggja sem besta nýtingu á áburðinum þegar heim er komið. Með því að gera markvissa áburðaráætlun, velja réttan dreifingartíma og tryggja að allar aðstæður, svo sem sýrustig og framræsla, séu ákjósanlegar til að upptaka og nýting á næringarefnum sé eins og best verði á kosið. 

 

Unnsteinn Snorri Snorrason, bútækniráðgjafi

 

Heimildir:

Jón Guðmundsson. (2016).  Greining á losun gróðurhúsalofttegunda frá íslenskum landbúnaði.  Landbúnaðarháskóli Íslands.

Umhverfisráðuneytið. (2016). Sóknaráætlun í lofstlagsmálum.  Sótt 10. Desember 2016 af: https://www.umhverfisraduneyti.is/cop21/soknaraaetlun/

Umhverfisstofnun. (2016). Loftslagsbreytingar.  Sótt 10. Desember 2016 af: https://www.ust.is/einstaklingar/loftslagsbreytingar/losun-islands/

Fertilizer Europe. (2016). Nutrient Stewardship.  Sótt 10. Desember 2016 af: http://www.fertilizerseurope.com/index.php?id=114