Geta örveruhimnur útskýrt háa frumutölu og þráláta júgurbólgu?

Suma júgurbólgu er ekki hægt að meðhöndla þrátt fyrir ítarlega sýklalyfjameðferð og oft standa bændur ráðþrota gagnvart þessum tilvikum þrálátrar júgurbólgu.

Vandamálið við þessi tilfelli er að þau hafa að líkindum verið meðhöndluð með hefðbundnum sýklalyfjum, sem þó hafa ekki haft tilætluð áhrif. Áframhaldandi sýklalyfjameðferð í þessum tilfellum, þar sem sýklalyfin ná ekki að eyða bakteríunum, eykur hættuna á að þróa sýklalyfjaónæmi, sem er ein mesta ógnin við heilsu manna og dýra. Nýleg rannsókn á mögulegum orsakavöldum þessara tilvika hefur leitt sjónir vísindafólks að svokölluðum örveruhimnum í júgri en sé það tilfellið, þ.e. að orsökina megi finna í örveruhimnu, þá opnar það á nýjar leiðir til þess að takast á við vandamálið.

Hvað er örveruhimna?

Venjulega er litið á bakteríur sem lífverur sem lifa einar en rannsóknir sýna að bakteríur vilja helst lifa í örveruhimnu en þá eru þær saman og mynda eins konar samnæringarsamfélag örvera, sem loða saman á frumuveggjum og geta bundist alls konar yfirborði.

Þetta einkenni hjá bakteríum er vel þekkt og oft myndast slímkennd himna á yfirborði þar sem bakteríur hafa fjölgað sér mikið. Sama á við um örveruhimnur sem t.d. geta myndast inni í mjólkurlögnum svo dæmi sé tekið.

Örverurnar mynda um sig net utanfrumufjölliða, sem eru venjulega blanda af fjölsykrum, próteinum, lípíðum og erfðaefni. Í svona örveruhimnu geta bakteríurnar deilt næringarefnum og erfðaefni og varið sig sameiginlega fyrir ógnum í sínu nánasta umhverfi.

Þessar ógnir geta t.d. verið ónæmiskerfi kúnna sjálfra, sápu- og þvottaefni eða meðferð með sýklalyfjum og er þekkt að örveruhimnusýkingar í mönnum er erfitt að meðhöndla með sýklalyfjum og eru það oft langvinnar sýkingar eins og sárasýkingar, ígræðslutengdar sýkingar, lungnasýkingar, þvagfærasýkingar og fleiri mætti nefna. Einkenni þessara langvinnu sýkinga í fólki eru mjög lík þeim sem koma hjá kúm með þráláta júgurbólgu.

Rannsakað með háþróaðri tækni

Það sem er nýtt varðandi þessa tilgátu um mögulegar orsakir langvinnrar júgurbólgu er tilgátan um að örveruhimnur geti sem sagt myndast á innra yfirborði júgurs, rétt eins og inni í mjólkurlögnum.

Hvort örveruhimnur geti verið ástæðan fyrir því að erfitt sé að ná tökum á sumum tilfellum júgurbólgu er þó ekki fyllilega ljóst, en verið er að rannsaka málið frekar.

Tilfellið er að í dag eru júgurbólguvaldar greindir á grunni mjólkursýnis frá hinum sýkta kirtli en slíkt mjólkursýni getur eðlilega ekki varpað ljósi á það hvort á kirtilvefnum séu örveruhimnur sem valda mestum usla hjá kúnni.

Til þess að komast nær sannleikanum er nú í gangi verkefni í Danmörku þar sem vefjasýnum hefur verið safnað í sláturhúsum af ákveðnum svæðum júgurs úr kúm með júgurbólgu.

Vefsýnin verða skoðuð með háþróuðum sameindaaðferðum til að ákvarða hvaða bakteríur eru til staðar. Að auki verður notuð erfða- efnisraðgreining til að kortleggja hvernig frumur kúa bregðast við bakteríum og hvernig bakteríur bregðast við frumum kúa. Þá verður enn fremur notuð sérstök litatækni sem kallast PNA-FISH en þessi tækni gerir vísindafólkinu kleift að sjá nákvæmlega hvar og hvernig bakteríurnar eru til staðar í júgrinu og ekki síst hvort þær sameinist og myndi verndandi örveruhimnu.

Nýjar meðferðaraðferðir

Með því að komast að því hvort sumar bakteríur myndi örveruhimnur í ákveðnum júgurbólgutilfellum, og ef unnt verður að greina það tímanlega, má bregðast við með annars konar hætti en nú er gert. Hér geta kúabændur mögulega grætt á rannsóknum á sambærilegum sýkingum í fólki, en læknum hefur tekist að ná mun betri tökum á svona þrálátum sýkingum en áður fyrr.

Niðurstöður þessa rannsóknaverkefnis geta því mögulega hjálpað til við að endurhugsa og bæta meðferðirnar þannig að hægt sé að draga úr sýklalyfjanotkun, spara kostnað við meðferðir og auka nýtingu mjólkur til manneldis.