Farsæl tilraunaræktun á graskerum

Það er vel hægt að rækta grasker í köldum gróðurhúsum á Íslandi, þó ekki hafi farið mikið fyrir slíkri ræktun fram til þessa. Í sumar sannreyndi Helgi Sigfússon það í Skagafirði í tilraunaræktun, þar sem hann uppskar um 40 stykki.

 „Ég er uppalinn í Keflavík og vann á „Vellinum“ sem ungur maður og þar komst ég fyrst í kynni við grasker. Ég er búfræðingur þannig að ég hef alltaf haft svolítinn áhuga á margvíslegri ræktun. Svo hafa áhrifin orðið sterkari frá Bandaríkjunum varðandi ýmsa siði eins og með hrekkjavökuna og ég hugsaði alltaf meira og meira um að það væri gaman að prófa ræktun á þessu,“ segir Helgi, spurður um forsöguna á bak við tilraunaræktunina.

Stór og ljúffeng graskersfræ

Helgi ræktar graskerin í köldu gróðurhúsi á landi dóttur sinnar og tengdasonar á Reykjum í Skagafirði, en hann er sjálfur búsettur á Reyðarfirði.

 „Þar sem svona ræktun krefst þess að það sé haldið nokkuð vel utan hana þá ákvað ég að hafa þetta ekkert umfangsmeira í þessari tilraun. Plönturnar verða svo rosalega stórar og aldin geta náð 900 kílóum af þessu yrki þar sem aðstæður eru bestar. En maður stoppar vöxtinn áður en þau ná slíkri stærð.“

Fræin eru mjög stór að sögn Helga og afar ljúffeng ristuð. „Hefð er fyrir því að nota aldinkjötið í súpur og bökur ýmiss konar.“

Hann telur ágæta möguleika vera fyrir graskersræktun á Íslandi, þau þurfa að minnsta kosti kalt gróðurhús en ættu að þrífast enn betur með lýsingu og hita. „Eftir að hafa fengið þessa hugmynd og afnot af gamla gróðurhúsinu pantaði ég fræ frá Svíþjóð. Þá var að sá í potta inni og eftir fimm til sex daga spíruðu þau, sem heppnaðist vel. Sáði fyrst 30. mars og aftur tvisvar með eins til tveggja vikna millibili,“ segir Helgi og bætir við að hann hafi sótt sér upplýsingar frá Norður-Ameríku. „En þar er reyndar ræktað á stórum ökrum, skiljanlega.“

Hefði með lagni getað ræktað 200 grasker

„Ég hins vegar vissi að svo til allt má rækta lóðrétt, það er í brúsum, dunkum og þess háttar og fullyrt að væri hið minnsta mál. Þegar var svo búið að tvíumpotta varð að koma plöntunum í 20-25 lítra brúsa, sem búið var að skera ofan af og bora göt á botninn og þau frekar fleiri en færri. Ílátin mega alveg vera aðeins stærri,“ útskýrir Helgi.

Hann telur að í plássinu í litla gróðurhúsinu sem hann notaði hefði með lagni mátt rækta og uppskera um 200 grasker. „Þessi tilraun tókst en ef ég hefði ætlað að fá sem mest út úr þessari ræktun þá hefði ég stýft plönturnar og látið hverja þeirra bera um þrjú aldin.“

Gælir við möguleikann um meiri framleiðslu

Helgi segist alveg geta hugsað sér að fara út í litla framleiðslu og markaðssetja graskerin. En það velti dálítið á hvort hann fái að nota gróðurhúsið áfram.

„Þá þyrfti ég líka að dvelja þarna lengur sem væri svo sem ekki vandamál þar sem ég gæti eitthvað hjálpað til líka á bænum. Á meðan plönturnar uxu – og það var gífurlega hraður vöxtur – þurfti að finna réttu moldina, mala hana í taðkvörn ásamt þurri mykju, sem ég safnaði í beitarhólfi holdanautanna á bænum. Þessu blandaði ég saman ásamt tilbúnum áburði í hlutföllum, sem var nú nokkur ágiskun. Og svo hófst daglegt eftirlit, upphenging á klifurþráðum, klipping og ekki minnst vökvun og enn meiri áburður. Ef nokkur planta þarf umönnun, mikið vatn og áburð þá er það grasker og sérstaklega þetta afbrigði sem ég hafði valið og fengið sent.“

Strásykur og þurrt bökunarger í matinn

Helgi heldur áfram útskýringum á ræktunarferlinu og segir grasker vera sérstaklega kröfuharðar plöntur þegar kemur að næringarþörf. „Þeir amerísku margendurtaka í fræðunum að þú sért kominn með afar gráðuga plöntu sem fúlsar ekki við neinu „matarkyns“. Um tíma hrærði ég saman strásykri og þurru bökunargeri og vökvaði. Veit að þeir í Ameríku vökva líka með kúamjólk.

Fyrstu blómin sjást um það bil 50-55 dögum eftir sáningu og vaxtartíminn er svipaður og hjá kartöflum, eða 90–120 dagar. Fyrst koma karlblómin og stuttu seinna kvenblómin. Þau eru nokkuð lík, nema kvenblómið hefur grængula kúlu undir blóminu, það er efst á blómstilk. Á sömu plöntu eru oft bæði kynin og það lærist fljótt að sjá muninn á blómunum. Þá eru frævur kvenblómsins eins og kóróna en frævill karlsins bara stakur.

Og þar sem okkur vantar flugurnar, verður maður að handfrjóvga þegar blómin hafa opnað sig; strjúka frævilinn með mjúkum bursta eða pensli og dusta frjósallanum yfir kórónuna í kvenblóminu.Blómin standa ekki svo lengi þannig að seinnipart dags gæti verið of seint að frjóvga. Síðan visnar karlinn og drepst. Áður en það gerist má safna þeim blómum saman og steikja á pönnu – sem er hreint lostæti.

Blóm kerlunnar lokast og kúlan stækkar og endar í graskeri,“ segir Helgi að lokum um forvitnilegan ræktunarferil graskersins.