Börnum stafar hætta af plasti

Vísindamenn kalla eftir brýnum aðgerðum til að draga úr útsetningu barna fyrir plasti.

Útsetning barna fyrir efnum sem notuð eru til að búa til heimilishluti úr plasti veldur vaxandi heilsufarsáhættu sem getur varað langt fram á fullorðinsár, segja sérfræðingar frá Langone-heilsumiðstöð New Yorkháskóla. Þetta er meginniðurstaðan eftir yfirferð á hundruðum nýjustu rannsókna um efnið, sem birt var í septemberlok í tímaritinu The Lancet Child & Adolescent Health.

Í greininni gera höfundar grein fyrir áratuga sönnunargögnum um að efni sem oft er bætt við iðnaðarog heimilisvörur geti stuðlað að sjúkdómum og fötlun, sérstaklega þegar börn verða fyrir áhrifum af þeim snemma á lífsleiðinni. Í umsögninni er lögð áhersla á þrjá flokka efna; þalöt sem notuð eru til að gera plast sveigjanlegt, bisfenól, sem veita stífni, og perflúoralkýlefni (PFAS), sem hjálpa efnum að standast hita og hrinda frá sér vatni.

Eiturefnin eru víða

Niðurstöður rannsóknanna, sem tóku til þúsunda barnshafandi kvenna, fóstra og barna, tengdu þessi eiturefni við margs konar langtíma heilsufarsáhættu, þar á meðal hjartasjúkdóma, offitu, ófrjósemi og astma.

„Niðurstöður okkar benda til afgerandi hlutverks plasts í upphafi margra langvinnra sjúkdóma sem enduróma inn í unglings- og fullorðinsár,“ segir aðalhöfundur rannsóknarinnar og barnalæknirinn Leonardo Trasande. „Ef við viljum að börn haldist heilbrigð og lifi lengur, þá verðum við að taka alvarlega að takmarka notkun þessara efna,“ bætti Trasande við.

Efnin er að finna í ýmsum hlutum, svo sem matvælaumbúðum, snyrtivörum og pappírskvittunum, segir Trasande jafnframt. Sérfræðingar hafi komist að því að þegar plast er notað, hitað eða efnafræðilega meðhöndlað, losni örplast og nanóagnir og berist upp lífkeðjuna.

Sýnt hefur verið fram á að efni sem notuð eru í plast ýti undir ofvirka ónæmissvörun (bólgu) um allan vef líkamans auk þess að trufla starfsemi hormóna sem hafa áhrif á marga líkamsferla. Efnin eru einnig talin hafa áhrif á heilaþroska, samkvæmt fjölmörgum rannsóknum sem lúta að greindarskerðingu og taugaþroskavandamálum eins og einhverfu og athyglisbrest með ofvirkni hjá ungum börnum.

Spurt hvað sé til ráða

Í yfirlitsgrein Lancet voru einnig kannaðar aðferðir til að draga úr notkun plasts og vernda heilsu manna.

„Það eru örugg, einföld skref sem foreldrar geta tekið til að takmarka útsetningu barna sinna fyrir plasti,“ sagði Trasande, sem starfar sem forstöðumaður umhverfissviðs New York Grossman-læknaskólans og Langone-heilsumiðstöð New Yorkháskóla sem rannsakar umhverfislega áhættu fyrir heilsu manna. „Það hefur reynst gagnlegt að skipta plastílátum út fyrir gler eða ryðfrítt stál og forðast örbylgjuofna og plast í uppþvottavélar,“ segir hann.

Trasande bætir við að með því að bjóða upp á skýrar leiðbeiningar geti heilbrigðisstarfsmenn gert foreldrum kleift að taka upplýstar ákvarðanir um vörurnar sem þeir nota og stýrt þeim í átt að öruggari valkostum. Hann leggur einnig til að læknar séu í samstarfi við skóla og samfélagsstofnanir til að virkja yngri kynslóðir til vitundar um heilsufarsáhættu af útsetningu fyrir plasti.

Alþjóðlegur plastsáttmáli

Vísindamenn kalla nú eftir strangara regluverki til að draga úr notkun á ónauðsynlegum plasthlutum, sérstaklega í lágtekjusamfélögum með alvarlega heilsufarslega áhættuþætti.

Samantektin í Lancet kemur í kjölfar síðustu samningalotu um alþjóðlegan plastsáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem fram fór í Genf í sumarlok. Þróunarsáttmálinn táknar alþjóðlegt átak til að takast á við plastmengun, þar sem yfir 100 lönd krefjast lagalega bindandi takmarkana á plastframleiðslu.

Þrátt fyrir heilsufarsáhættu getur plast þó gegnt mikilvægu hlutverki í barnalækningum, svo sem notkun þess í öndunarvélum og næringarrörum fyrir fyrirbura, úðabrúsa fyrir börn með astma og grímur sem hjálpa til við að koma í veg fyrir útbreiðslu sýkingar. Rannsakendur segja niðurstöðurnar ekki véfengja þörfina fyrir efnið í heilbrigðisþjónustu heldur varpa ljósi á hættuna af óþarfa notkun þess annars staðar.

Trasande bendir á að þrátt fyrir að almennt sé talið að efnahagslegt gildi plastiðnaðarins sé hindrun fyrir setningu reglugerða, þá sé heilsugæslukostnaður vegna váhrifa gífurlegur, og í Bandaríkjunum einum saman vera metinn um 250 milljarðar dollara á ári.