Belarus – Hvítrússinn

Sovétríkin sálugu voru um tíma langstærsti framleiðandi dráttarvéla í heiminum og væru það líklega  enn ef fyrrum sambandsríki þess mundu taka upp á því sameinast á ný.

Dráttarvélaverksmiðjan í Misk er að öllum líkindum sú stærsta í heimi með vel yfir 20 þúsund starfmenn sem hafa sett saman hátt í þrjár og hálfa milljón traktora frá árinu 1948, af þeim hafa ríflega 2,6 milljónir verið fluttir út til yfir 125 landa.

Framleiðsla á traktorum hófst fyrir alvöru í Sovétríkjunum skömmu eftir byltinguna 1918. Árið 1924 kom á markað sovésk útgáfa að Fordson sem var á beltum og framleidd í Leningrad, Pétursborg í dag. Skömmu síðar var hafin framleiðsla á beltadráttarvélum í Stalíngrad, Volgograd í dag, sem voru eftirlíking á International traktorum. Allar þessar vélar voru fluttar út undir heitinu Belarus. Í fyrstu var liturinn á traktorunum rauður, grænn eða blár en seinna rjómahvítur og rauðar að hluta eða rjómahvítar og svartar að hluta.

Sovésk hönnun

Fyrsti traktorinn, STZ3, sem var hannaður frá grunni í fyrrum Sovétríkjunum var settur í framleiðslu árið 1937. Gírkassinn var frá Caterpillar og ýmis annar búnaður vestrænn en hönnunin var engu að síður sovésk. STZ3 þótti traustur og hátt í 20 þúsund slíkar vélar rúlluðu af færibandi verksmiðjunnar í Stalíngrad. Allt voru þetta beltatraktorar og í seinni heimsstyrjöldinni var fjölda þeirra breytt í stríðstól, litla skriðdreka og sprengjuvörpur, og reyndust traustir sem slík. Eftir lok styrjaldarinnar var mörgum þessum traktorum breytt aftur í landbúnaðartæki.

DT75 – enn framleiddar

Árið 1948 kom ný útgáfa af STZ3 beltatraktorum á markað en framleiðslu þeirra var hætt 1963 og DT75 tók við. Líftími DT75 hefur reynst ótrúlegur og vélarnar eru enn framleiddar í uppfærðri útgáfu. Enn ný útgáfa af Belarus-dráttarvélum var sett á markað árið 1996. Það var ekki fyrr en árið 1953 að farið var að fjöldaframleiða traktora á gúmmíhjólum sem kölluðust MTZ2 og fimm árum seinna voru eitt hundrað slíkar vélar í notkun.

Í dag eru 68 mismunandi gerðir af Belarus-traktorum framleiddir í Rússlandi, Rúmeníu, Tadsjikistan og Kambódíu.

Belarus á Íslandi

Á búvélasafninu á Hvanneyri er Belarus-dráttarvél, árgerð 1966. Vélin var flutt inn af Birni og Halldóri hf. en fyrirtækið mun hafa flutt inn um hundrað slíkar.

Böðvar Jónsson á Gautlöndum keypti dráttarvélina ónotaða árið 1969 eða 1970 og notaði við jarðvinnslu og heyskap á sumrum en snjóblástur af mjólkurflutningaleiðum KÞ á veturna. Eiríkur Sigurðsson, bóndi á Sandhaugum, keypti vélina 1996, færði hana í upprunalegt horf og notaði um skeið.

Samkvæmt því sem segir á heimasíðu Fornvélafélagsins flutti Þór hf. talsvert inn af Belarus-dráttarvélum um 1990. Þrjár þessara véla fóru í Austur-Húnavatnssýslu og ein í Ísafjarðardjúp. Reynslan af vélunum er góð og sumar þeirra enn í notkun. Nokkrar Belarus-vélar hafa verið fluttar inn á síðari árum, en lítil hreyfing hefur þó verið á sölu þeirrar tegundar eftir hrunið 2008.