Aldagömul rétt birtist undan jökli

Fornleifafræðingar í Noregi hafa fundið minjar í 1.400 metrum yfir sjávarmáli sem birtust í kjölfar bráðnunar lítils jökuls á Aurlandsfjallinu við Sognarfjörðinn.

Þarna mátti meðal annars finna rétt sem líklega var notuð af höfðingja í Aurland í kringum árið 500 til að smala hreindýrum til slátrunar. Hún er gerð úr tilhöggnum trjágreinum og stærri bautum. Hún er staðsett í fjallshlíð og í laginu eins og trekt, þar sem breiðasti hlutinn er efst. Neðst má sjá ummerki eftir stíu sem sennilega var nýtt til að taka dýrin af lífi. Samkvæmt fornleifafræðingunum hefur þetta verið varanlegt mannvirki og skipulagt í kringum slátrunina.

Efniviðurinn hefur varðveist einstaklega vel undir ísnum, en jafnframt hafa fundist aðrir munir eins og tveir spjótsoddar úr járni, viðarsköft, nál úr beini og verkfæri sem líkist ár. Horn af hreinkúm og kálfum liggja þar hjá í haugum, sem fornleifafræðingarnir segja sterka vísbendingu um að þarna hafi þessum dýrum verið slátrað í stórum stíl. Nánast engin horn af hjörtum fundust á vettvangi, sem þykir benda til að þau hafi verið nýtt til vinnslu á nytjamunum.

Á sverari lurkunum má sjá að trén hafa verið felld með tveimur til þremur axarslögum, sem bendir til að verkfærin hafi verið sérlega beitt. Þá eru fornminjarnar það vel varðveittar að hægt er að sjá ummerki eftir skemmdir í verkfærunum sem notuð voru til að höggva til viðinn. Á árinni hefur varðveist fíngert útskorið mynstur og slitför benda til þess að hún hafi verið nýtt sem reka.

Er þetta í fyrsta skipti sem slík rétt, sem nýtt hefur verið til stórtækrar slátrunar, hefur komið undan jökli í Noregi og er sennilega einstök í allri Evrópu. Fyrstu ummerki hennar komu í ljós sumarið 2024. Fornleifafræðingar á vegum Háskólasafnsins í Björgvin og Vestland-fylkis voru að störfum á vettvangi í sumar og unnu í kappi við tímann við skrásetningu, varðveislu og sýnatöku. Samkvæmt mælingum er talið að það sem eftir er af ísbreiðunni sé sex metra þykkt og eru áætlanir uppi um að halda áfram rannsóknum á næstu árum samfara því sem ísinn bráðnar.

Ástæðan fyrir því að þessi rétt hefur varðveist svona vel er sú að hún var í notkun rétt fyrir kuldaskeið sem gekk yfir á sjöttu öldinni. Mannvirkið hvarf undir jökul á skömmum tíma þar sem var mátulega kalt, rakt og dimmt til að varðveita minjarnar í 1.500 ár. Nú koma þær í ljós vegna hnattrænnar hlýnunar.