Blesgæsir í vanda

Blesgæs er reglulegur viðkomufugl á Íslandi að vori og hausti. Hún hefur hér viðkomu á leið sinni milli varpstöðva á Grænlandi og vetrarstöðva í Bretlandi og á Írlandi. Hér sést hún helst á Suður- og Vesturlandi, þar sem hún safnar orku og hvílist áður en hún heldur ferð sinni áfram. Tegundin á einnig mikilvægt athvarf á friðlýstu búsvæði og Ramsarsvæði við Andakíl, þar sem hún safnast saman á túnum og votlendi við Hvanneyri.

Á síðustu árum hefur stofninn dregist verulega saman. Samkvæmt nýjustu alþjóðlegu talningum vorið 2025 telur stofninn nú aðeins um 13.300 fugla sem er lægsta talning frá því að þær hófust skipulega 1983. Stofninn hefur þar með minnkað um rúm 60% frá hámarki í lok síðustu aldar. Ein helsta ástæðan er afar lélegur varpárangur á Grænlandi, meðal annars vegna erfiðra veðurskilyrða að vori og snemma sumars. Afleiðingin er sú að of fáir ungar komast á legg til að viðhalda stofninum.

Þegar blesgæsir staldra við hér á landi eru þær oft þreyttar eftir langt flug og þurfa frið til að nærast og byggja upp orkuforða fyrir áframhaldandi far. Truflun getur haft meiri áhrif en margir gera sér grein fyrir, sérstaklega ef fuglarnir eru reknir ítrekað upp og tapa þannig tíma og orku sem annars færi í fæðuöflun. Við viljum því koma á framfæri vinsamlegri ábendingu til bænda og landeigenda á blesgæsasvæðum:

Þegar blesgæsir sjást á túnum eða votlendi er mikilvægt að gefa þeim svigrúm ef kostur er, sérstaklega að forðast að reka þær upp að óþörfu. Friður á þessum tíma getur skipt sköpum fyrir lífslíkur fuglanna fyrir áframhaldandi far milli vetrar- og varpstöðva.

Á komandi haustmánuðum munu Náttúrufræðistofnun og Náttúruverndarstofnun, ásamt Skotvís og Fuglavernd, standa fyrir átaksverkefni til að vekja athygli á stöðu tegundarinnar. Reynt verður að fylgjast með komu fugla og miðlað upplýsingum um hvenær og hvar þeir eru á ferðinni. Jafnframt verður biðlað til veiðimanna að sýna sérstaka varúð og fræðsluefni dreift um hvernig megi greina blesgæs frá öðrum gæsum, bæði í útliti og hljóði.

Markmiðið er ekki að banna eða setja kvaðir, heldur að vinna saman að því að tryggja að þessi sérstaki farfugl haldi áfram að heimsækja Ísland.

Höfundur, Bjarni Jónasson, er teymisstjóri hjá Náttúruverndarstofnun.