Svigrúm til breytinga á stuðningskerfi landbúnaðar

Atvinnuvegaráðuneytið hefur birt áfangaskýrsluna, Greining vegna endurskoðunar stuðningskerfis íslensks landbúnaðar, sem unnin er af ráðgjafarfyrirtækinu Nordic Insights. Skýrslunni er ætlað að nýtast bæði við yfirstandandi endurskoðun búvörusamninga og við mat á þeim möguleikum sem hugsanleg aðild Íslands að Evrópusambandinu gæti falið í sér fyrir íslenskan landbúnað.

Í skýrslunni er núverandi stuðningskerfi íslensks landbúnaðar tekið til greiningar, auk þess sem stuðningskerfi Noregs og möguleikar innan regluverks sameiginlegrar landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins (CAP) eru skoðaðir.

Ein af helstu niðurstöðum skýrslunnar er að íslenska stuðningskerfið sé mjög framleiðslu- og búgreinamiðað. Um 85% stuðningsgreiðslna séu eyrnamerktar tilteknum búgreinum, á meðan stuðningur sem tengist landi, fjárfestingum og nýliðun vegi mun minna. Höfundar skýrslunnar telja tækifæri til að einfalda kerfið og tengja stuðning í auknum mæli við markmið stjórnvalda, svo sem aukna verðmætasköpun í matvælaframleiðslu, nýsköpun, kynslóðaskipti og styrkingu byggða.

Jafnframt bendir skýrslan á að aðstæður séu mjög mismunandi milli búgreina. Tollvernd hafi til dæmis mikið vægi í mjólkurframleiðslu, svína- og kjúklingarækt og eggjaframleiðslu, á meðan vægi hennar sé minna í sauðfjár- og nautgriparækt. Því þurfi að meta áhrif breytinga sérstaklega fyrir hverja búgrein.

Segja mikið svigrúm vera innan CAP

Í skýrslunni kemur fram að regluverk sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB veiti aðildarríkjum talsvert svigrúm til að útfæra stuðningskerfi sín með innlendum hætti. Þar er jafnframt dregin sú ályktun að ekki sé augljós þörf á sérstökum undanþágum frá almennu regluverki ESB um landbúnaðarstuðning.

Bent er á að heildarstuðningur við íslenskan landbúnað við hugsanlega ESB-aðild myndi ráðast af niðurstöðu aðildarviðræðna og þeirri útfærslu sem valin yrði hér á landi. Umfang landbúnaðarlands yrði þar mikilvæg forsenda.

Skýrslan gerir hins vegar ráð fyrir að tollvernd gagnvart öðrum aðildarríkjum ESB félli niður við aðild, markaðsstuðningur yrði minni og stærri hluti stuðnings tengdist landi eða afmörkuðum aðgerðum. Mesta aðlögunin yrði samkvæmt skýrslunni í þeim búgreinum sem nú byggja mest á tollvernd og háu innanlandsverði.

„Kerfið komið til ára sinna“

Jarþrúður Ásmundsdóttir, sem leiðir samningaviðræður um endurskoðun búvörusamninga á vegum atvinnuvegaráðuneytisins, segir skýrsluna verða mikilvægt innlegg í þá vinnu sem fram undan er.

„Skýrslan gefur glögga mynd af þeim möguleikum sem eru í stöðunni til að treysta stoðir íslensks landbúnaðar,“ er haft eftir henni í tilkynningu ráðuneytisins.

Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra segir að stuðningskerfi íslensks landbúnaðar í núverandi mynd sé að mörgu leyti orðið úrelt.

„Stuðningskerfi landbúnaðarins í núverandi mynd er komið til ára sinna og að mörgu leyti barn síns tíma,“ segir ráðherra. Hún bendir á að tengsl einstakra stuðningsgreiðslna við markmið og mælanlegan árangur séu ekki alltaf nægilega skýr en að skýrslan sýni jafnframt fram á möguleika til að auka innlenda framleiðslu með annarri samsetningu stuðnings.

Lokaskýrsla eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna

Áfangaskýrslan er aðeins fyrri hluti verkefnis Nordic Insights. Lokaskýrslu á að skila síðar á árinu og mun framhaldið taka mið af niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst.

Samkvæmt ráðuneytinu verður þá annaðhvort unnið áfram með sviðsmyndir sem tengjast hugsanlegri ESB-aðild eða nýtt sú greining sem þegar liggur fyrir um reynslu Noregs og Evrópusambandsins við áframhaldandi endurskoðun á innlendu stuðningskerfi íslensks landbúnaðar.