Ný stoð í íslensku atvinnulífi
Á Íslandi er að verða til fiskeldi á landi sem innan fárra ára gæti skapað útflutningsverðmæti á við stórar og rótgrónar undirstöðugreinar þjóðarbúsins. Uppbyggingin er þegar hafin, fjárfestingar nema háum fjárhæðum, tæknin þróast hratt og lax frá íslenskum landeldisstöðvum er kominn á erlenda markaði.
Bændablaðið hefur að undanförnu fjallað ítarlega um uppbyggingu stærstu landeldisfyrirtækjanna. Áform þeirra vekja athygli. First Water stefnir á 60 þúsund tonna ársframleiðslu, Thor Salmon á allt að 40 þúsund tonn og Samherji áformar eldisgarð á Reykjanesi sem gæti náð 36 þúsund tonna framleiðslugetu. Laxey byggir svo upp eina af stærri landeldisstöðvum sinnar tegundar í Vestmannaeyjum.
Samkeppnisstaða Íslands í þessari atvinnugrtein byggist á samspili margra þátta. Hér er aðgangur að hreinum sjó og vatni, endurnýjanlegri orku, góðum höfnum og alþjóðaflugvelli. Landið liggur vel við mörkuðum beggja vegna Atlantshafsins og Íslendingar búa yfir mikilli reynslu af sjávarútvegi, fiskvinnslu, flutningum og útflutningi ferskra sjávarafurða.
Varan sjálf þarf enga kynningu. Lax er ein vinsælasta fiskafurð heims og markaðurinn gríðarlega stór. Þar hefur landeldið jafnframt sérstaka kosti. Aðstæður eru stýrðar, framleiðslan fyrirsjáanleg og hægt að tryggja kaupendum fisk með jöfnum gæðum. Vandamál vegna laxalúsar eru ekki þau sömu og í sjókvíaeldi og strokshætta er hverfandi.
Tækifærin liggja líka víðar. Í landeldinu falla til næringarefni sem nýta má, meðal annars til áburðarframleiðslu og lífgasgerðar. Þar geta skapast áhugaverð tengsl við íslenskan landbúnað og möguleikar á að draga úr þörf fyrir innflutt aðföng.
En svo umfangsmikil uppbygging krefst gríðarlegs fjármagns. Fjárfestar og lánveitendur þurfa að vita eftir hvaða reglum verður leikið til framtíðar. Þar stendur hnífurinn í kúnni.
Landeldisfyrirtækin hafa kallað eftir skýrri lagaumgjörð sem taki mið af sérstöðu starfseminnar. Það er sanngjörn krafa. Landeldi á ekki að fá afslátt af eðlilegum kröfum um umhverfisvernd, dýravelferð og ábyrga auðlindanýtingu. En reglurnar þurfa að vera skýrar, málefnalegar og fyrirsjáanlegar.
Íslendingar hafa áður byggt velmegun á því að nýta náttúruleg skilyrði landsins með þekkingu, tækni og útsjónarsemi. Allt bendir til þess að landeldi verði meðal mikilvægustu útflutningsgreina landsins á næstu árum ef rétt er staðið að málum.
Það er full ástæða til bjartsýni. Kerin eru risin, fiskurinn er kominn í þau og íslenskur lax er þegar farinn á erlenda markaði. Nú þarf lagaumhverfið einfaldlega að ná í skottið á atvinnugreininni. Þröstur Helgason
