Appelsínurækt á Möltu
Í gamalli námu á Möltu hefur fjölskylda byggt upp appelsínu- rækt á undanförnum áratugum. Miklar áskoranir fylgja þurru og heitu loftslagi, ásamt samkeppni frá ódýrum innflutningi. Bændurnir halda ótrauðir áfram sinni framleiðslu, enda margir sem vilja kaupa ferskar innlendar afurðir.
Í lok desember heimsótti Bændablaðið maltneska appelsínu- bændur á uppskerutíma. Miðjarðar- hafseyjan Malta er sjálfstætt ríki á stærð við Flóahrepp og staðsett um 80 kílómetra sunnan við Sikiley. Þetta er eitt þéttbýlasta land í heimi og er appelsínubúgarðurinn steinsnar frá íbúabyggð á alla kanta. Í nágrenni sveitabæjarins má finna akuryrkju og annan landbúnað, en einnig er mikið um iðnað í gömlum námum.
Í lok desember heimsótti Bændablaðið maltneska appelsínu- bændur á uppskerutíma. Miðjarðar- hafseyjan Malta er sjálfstætt ríki á stærð við Flóahrepp og staðsett um 80 kílómetra sunnan við Sikiley. Þetta er eitt þéttbýlasta land í heimi og er appelsínubúgarðurinn steinsnar frá íbúabyggð á alla kanta. Í nágrenni sveitabæjarins má finna akuryrkju og annan landbúnað, en einnig er mikið um iðnað í gömlum námum.
Appelsínuræktin hófst fyrir hálfri öld
Þrír bræður, Victor, Joe og Angelo Deguara, hófu appelsínurækt á landareigninni fyrir fimmtíu árum. Fyrst í lítilli námu syðst á jörðinni, en stækkuðu svo við sig tuttugu árum síðar í stærri námu aðeins norðar. Þegar náman var aflögð var yfirborð hennar helmingi dýpra en yfirborð appelsínubúgarðsins, en hún var fyllt upp með grjóti og mold. Því er jarðvegur appelsínubúgarðsins gljúpari en klöppin allt í kring og geta trén því byggt upp stærra rótakerfi en ella.
Angelo er látinn, en Victor og Joe, sem eru á áttræðisaldri, starfa áfram sem appelsínubændur. Anthony, sonur Angelo, hefur tekið við hlutverki föður síns. Joanne og Maria, dætur Joe, taka einnig mikinn þátt í búrekstrinum. Þar að auki kemur Carmen, systir Victors og Joe, reglulega til að aðstoða við uppskeruna. Carmen og Maria starfa sem kennarar á virkum dögum. Anthony vinnur við uppgerð gamalla húsa og er Joanne mannauðsfulltrúi.
Bræðurnir Victor og Joe starfa allt árið á búgarðinum, en taka einnig að sér verkefni við steinhleðslu. Á jörðinni er líka ræktaður vínviður, grasker, kartöflur, sítrónur, granatepli, korn og fleira og því alltaf ólíkar nytjaplöntur í árstíð. Uppskerutími appelsínanna á Möltu stendur að jafnaði frá nóvember fram í febrúar. Ávextirnir eru klipptir með höndum þegar þeir hafa náð fullum þroska og gefur hvert tré stöðugt af sér nýjar appelsínur á meðan uppskeran stendur yfir.
Eitt af verkum bændanna utan uppskerutíðar er að snyrta trén til þess að þau verði ekki of stór. Þar með á sólarljósið greiðari aðgang og verður tínsla ávaxtanna möguleg án þess að nota stiga. Þar að auki leggja bændurnir mikið upp úr því að halda jarðveginum snyrtilegum og fjarlægja öll skemmd aldin til þess að minnka ágang sníkjudýra.
Þvegnar með vatni
Appelsínubúgarðurinn er ekki stór og því keyra bændurnir ávextina af akrinum með hjólbörum. Á einum stað eru þeir með aðstöðu til að þrífa og flokka appelsínurnar, en þeim er helt í þvottabala með vatni og hver og ein skrúbbuð með svampi. Eftir það eru þær vigtaðar og settar í fjölnota plastkassa og keyra bændurnir afurðirnar sjálfir til viðskiptavina.
„Við hvetjum okkar viðskiptavini til að panta oftar í minni skömmtum, í staðinn fyrir að taka mikið í einu,“ segir Joanne. „Þar sem appelsínurnar eru ekki með neinum varnarefnum endast þær ekki endalaust.“ Carmen bætir við að þar sem appelsínurnar nái fullum þroska áður en þær eru tíndar séu þær sætari en ella, sem hjálpi ekki upp á geymsluþolið. Því sé mikilvægt að ávextirnir rati beint til neytenda eftir tínslu.
Joanne Deguara starfar sem mannauðsfulltrúi á virkum dögum en sem bóndi um helgar. Mynd/ál
Appelsínutré frá Sikiley
Bændurnir rækta tvær megin tegundir af appelsínum. Annars vegar hefðbundnar appelsínur sem Íslendingar þekkja, og hins vegar það sem þau kalla sætar appelsínur. Þær eru ekki eins súrar og bragðmildari en hefðbundnar appelsínur og húðin örlítið rauðleitari. Appelsínurnar eru flokkaðar í stórar og meðalstórar, en þær minni geta hentað vel til þess að gera nýkreistan appelsínusafa, á meðan þær stærri henta frekar til þess að vera borðaðar beint.
Ekki tíðkast að sá appelsínu fræjum beint í jarðveginn á appelsínubúgörðum, því að þau tré gefa ekki af sér góðar appelsínur. Þeir sem stunda appelsínurækt nota tré sem fengin eru með ágræðslu tveggja ólíkra appelsínutrjáa sem saman verða að hraustu tré. Bræðurnir keyptu sín tré klár til gróðursetningar frá Messina á Sikiley og eftir tvö ár voru þau farin að gefa af sér smávægilega uppskeru sem jókst þegar þau náðu fullum þroska. Samkvæmt Victor má gera ráð fyrir að trén geti lifað í minnst 60 ár, en hann veit til þess að á Möltu séu til nokkurra alda gömul appelsínutré.
Keppa við ódýran innflutning
Appelsínurækt á Möltu fylgja ýmsar áskoranir. Að auki við krefjandi loftslag þurfa bændurnir að keppa við innflutning á ódýrum appelsínum sem jafnframt hafa borið með sér plöntusjúkdóma sem áður þekktust ekki á þessari einangruðu Miðjarðarhafseyju. „Núna eru appelsínur í árstíð á Möltu, en samt eru fluttar inn ódýrar appelsínur frá Sikiley,“ segir Joanne. „Það er erfitt að keppa við innflutning, því þær appelsínur eru seldar á mjög lágu verði.“ Bændurnir þurfa því að selja sínar afurðir á verði sem varla stendur undir kostnaði við vinnu og vökvun.
Appelsínurækt á Möltu fylgja ýmsar áskoranir. Að auki við krefjandi loftslag þurfa bændurnir að keppa við innflutning á ódýrum appelsínum sem jafnframt hafa borið með sér plöntusjúkdóma sem áður þekktust ekki á þessari einangruðu Miðjarðarhafseyju. „Núna eru appelsínur í árstíð á Möltu, en samt eru fluttar inn ódýrar appelsínur frá Sikiley,“ segir Joanne. „Það er erfitt að keppa við innflutning, því þær appelsínur eru seldar á mjög lágu verði.“ Bændurnir þurfa því að selja sínar afurðir á verði sem varla stendur undir kostnaði við vinnu og vökvun.
Seldar með laufi
„Samkvæmt regluverkinu þurfa maltneskar appelsínur að vera seldar með áföstu laufi, á meðan innfluttar eru seldar án laufsins,“ segir Joanne. Þetta er bæði gert til að minnka hættuna á innflutningi plöntusjúkdóma og til að aðgreina innlendu framleiðsluna. „Samt hafa innflutningsaðilar svikist undan og selt erlendar appelsínur með laufi.
Margir viðskiptavina okkar velja okkar vörur því að við notum ekki skordýraeitur eða vaxhúð. Því er hægt að nota börkinn í matseld, en margir búa til nammi eða marmelaði. Eins er algengt að sulta börkinn í sykri og dýfa í súkkulaði. Appelsínubúgarðurinn er ekki lífrænt vottaður, því að við gefum trjánum tilbúinn áburð þrisvar utan uppskerutímans,“ segir Joanne.
