Nautgriparæktin á að vera leiðandi – ekki í vörn

Nautgriparækt er ein af burðarstoðum íslensks landbúnaðar. Hún tryggir landsmönnum fersk og heilnæm matvæli, styður við byggð um land allt og skapar verðmæti fyrir samfélagið í heild. Þrátt fyrir þá staðreynd hefur það ekki verið sjálfgefið að greinin fái það vægi og þann skilning sem hún á skilið.

Á undanförnum árum hafa bændur of oft þurft að verja starf sitt í stað þess að fá svigrúm til að þróa það áfram. Umræða um landbúnað hefur stundum einkennst af einföldunum og misskilningi – sérstaklega þegar kemur að loftslagsmálum og umhverfisáhrifum búskapar. Þess vegna þarf nautgriparæktin skýra og sterka rödd. Það er ein af ástæðum þess að ég hef ákveðið að gefa kost á mér til formanns deildar nautgripabænda Bændasamtaka Íslands.

Sterk bú

Íslensk nautgriparækt býr yfir miklum styrkleikum. Bændur hafa með markvissu kynbótastarfi byggt upp stofn sem skilað hefur aukinni nyt, góðri frjósemi og heilbrigðum gripum – og kynbótastarfið er á fleygiferð. Erfðamengisúrval og kyngreint sæði leika þar stærstu rulluna, ásamt auðvitað bændum og þeirra bústjórn. Kynbætur, bústjórn og fóðrun verða að vera í forgrunni ef við ætlum að styrkja rekstur bænda og auka samkeppnishæfni greinarinnar. Þar liggja mikil tækifæri til að bæta bæði framleiðni og sjálfbærni. Gæði gróffóðurs eru til dæmis einn stærsti lykillinn að góðum rekstri en þar liggur einmitt grunnurinn að arðbærum rekstri. Með betri nýtingu fóðurs getum við aukið framleiðsluna, bætt afkomu og á sama tíma dregið úr umhverfisáhrifum. Mikilvægt er að þessi staðreynd gleymist ekki í umræðunni um loftslagsmál.

Íslensk mjólkurframleiðsla stendur sterk í alþjóðlegum samanburði. Við byggjum framleiðsluna að stórum hluta á innlendu fóðri, búum við hreint umhverfi og nýtum endurnýjanlega orku í meira mæli en flest önnur lönd. Það þýðir þó ekki að við eigum ekki að halda áfram að bæta okkur. Þvert á móti. Með áframhaldandi þróun í kynbótum, betri fóðurnýtingu og aukinni vitund í loftslagsmálum getum við gert góða búgrein enn betri.

Til að allt þetta gangi upp þarf skýra stefnu og öfluga hagsmunagæslu. Stefnumarkandi ákvarðanir stjórnvalda um landbúnað eiga ekki að vera teknar án þess að bændur sjálfir eigi þar sterka aðkomu. Þekking bænda er eitt sterkasta afl íslensks landbúnaðar og það þarf að byggja undir hana.

Samfélagið okkar þarf að skilja hversu mikilvægu hlutverki bændur gegna – ekki aðeins í matvælaframleiðslu heldur einnig fyrir byggðir, landslag og menningu landsins. Stuðla þarf enn frekar að jákvæðri og raunsærri umræðu um landbúnað. Við bændur vitum að nautgriparækt er ekki aðeins atvinnugrein. Hún er lífstíll, hugsjón og ábyrgð – og hluti af samfélagslegum innviðum landsins.

Búvörusamningar eru ekki valkostur – þeir eru forsenda

Búvörusamningar eru hornsteinn íslensks landbúnaðar. Þeir skapa stöðugleika sem nauðsynlegur er til að byggja upp bú, fjárfesta í tækjum og húsakosti og tryggja áframhaldandi matvælaframleiðslu og landbúnað í landinu. Hins vegar hefur umræðan um samningana á köflum einkennst hvoru tveggja af skammsýni og vanmati á mikilvægi þeirra. Mikilvægt er að stjórnvöld átti sig á því að nautgriparækt er ekki verkefni sem hægt er að reka á skammtímahugsun. Ræktunin byggist á langtímafjárfestingum og stöðugleika í rekstrarumhverfi. Þegar óvissa skapast um grundvallarsamninga greinarinnar hefur það bein áhrif á vilja bænda til að fjárfesta og þróa sín bú áfram. Búvörusamningar snúast heldur ekki eingöngu um stuðning við bændur með því að niðurgreiða framleiðsluna til neytenda. Þeir snúast um fæðuöryggi þjóðarinnar, atvinnu í dreifðum byggðum og getu landsins til að standa undir eigin matvælaframleiðslu. Í heimi þar sem óvissa í matvælaframleiðslu fer vaxandi ætti mikilvægi hennar að vera öllum ljóst. Þess vegna þurfa nautgripabændur að hafa öfluga og afdráttarlausa rödd þegar kemur að gerð nýrra búvörusamninga. Hagsmunir greinarinnar mega ekki gleymast í almennri umræðu um landbúnað. Þar þarf nautgriparæktin að standa föst á sínum grunni og krefjast þess að samningar sem mynda undirstöðu greinarinnar njóti virðingar og stöðugleika.

Framtíð greinarinnar ræðst af því hvort við stöndum saman og höfum kjark til að tala skýrt fyrir henni.

Nautgriparækt á Íslandi hefur byggst upp af dugnaði og framsýni bænda um land allt. Nú þurfum við að halda áfram á þeirri vegferð – með skýra sýn og sterka rödd.

Höfundur er frambjóðandi til formanns Nautgripabænda BÍ.