Ekkert er ómögulegt

Höfundur: Kári Gautason, sérfræðingur hjá BÍ.

Sú myndlíking að best sé að éta fíl bita fyrir bita hefur löngum þótt góð áminning um það hvernig eigi að ráðast í stór verkefni. Bókstaflega tekið er þetta tæpast pólitískt kórrétt á okkar dögum. Ráðlegging Franz frá Assísi sömu merkingar er á hinn bóginn sígild og stenst tímans tönn: Gerðu fyrst það sem er nauðsynlegt, síðan það sem er mögulegt og áður en varir ertu tekinn að gera hið ómögulega.

Stærsta hagsmunamálið næstu ár

Flest þekkjum við, sem höfum starfað við landbúnað, hversu mikill árangur hefur náðst í að bæta framleiðsluhætti síðustu ár og áratugi. Tækninýjungar í heyverkun, áburðargjöf, fóðrun og kynbótum. Allt leggst á eitt til þess að gera þetta meira úr minna. Þó að það hafi ekki verið sérstakt takmark fyrr en mjög nýlega að draga úr kolefnisspori matvæla á Íslandi þá hefur það gerst samhliða því að bændur auka framleiðni sína. Hluti af árangrinum hefur náðst vegna þess að bændur hafa þekkt hverjar afurðir sinna skepna og túna eru. Þar af leiðandi geta þeir séð hvort þeir eru að ná árangri frá ári til árs.

Minnkun milli áranna 2018 og 2019

Losun gróðurhúsalofttegunda frá landbúnaði hefur farið minnkandi síðustu ár. Samkvæmt nýjustu tölum sem skilað var til Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna dróst losun frá landbúnaði saman um 2,1% milli áranna 2018 og 2019. Landnýting og breyting á henni eru ekki með í þessum tölum. Þessar breytur eru hafðar sér vegna þess hversu mikil óvissa er um umfang þeirrar losunar á alþjóðavísu. Óvissan hér á landi er einnig veruleg. Alþjóðlegar skuldbindingar okkar snúast um að losun vegna landnýtingar aukist ekki miðað við viðmiðunarár. Mikilvægt er að draga úr þessari óvissu svo að hægt sé að ná árangri á þessu sviði líka.

Til þess að landbúnaðurinn nái markmiðum sínum um kolefnishlutleysi á næstu 20 árum þarf að vinna hratt. Þessi fíll verður ekki gleyptur í einum munnbita. Í stað þess þarf að finna þá strauma losunar sem ódýrast er að minnka og ráðast á þá fyrst. Sé það ekki gert er hætt við því að annað tveggja gerist, afkoma bænda skerðist eða matvælaverð hækki. Og næsta víst er að náist ekki mikill árangur er hætta á því að pólitíkusar reyni að slá sig til riddara með „hókus pókus“!

Simsalabimm í vændum hjá Dönum

Slík töfralausn er nú í uppsiglingu hjá Dönum. Stjórnvöld þar kynntu nýlega hugmyndir sínar um að leggja kolefnisskatt á losun frá landbúnaði. Skattheimtan á ekki að verða neitt smáræði, um það bil 25 þúsund krónur á hvert tonn kolefnisígilda. Hún myndi gjörbreyta dönskum landbúnaði sem byggir að mestu leyti á útflutningi. Dönsk landbúnaðarframleiðsla yrði ekki samkeppnishæf og því munu sveitir Jótlands, Fjóns og Sjálands verða fátækari sem því nemur. Þetta kalla ég „simsalabimm“ því að framleiðslan mun sennilegast flytjast til landa þar sem skattheimta af þessu tagi er ekki til staðar. Því gæti heildarniðurstaðan orðið sú að losun gróðurhúsalofttegunda ykist. Danir eru drengir góðir, eins og Benedikt Gröndal sagði í Heljarslóðarorrustu, en þeir munu örugglega kaupa sínar pylsur og beikon frá Þýskalandi og Svíþjóð – af því að það verður ódýrara en að kaupa danskt kjöt.

Mæla þarf árangur niður á hvert bú

Sem betur fer þá eru fyrir hendi lausnir til að draga úr losun. Efni eru þegar tiltæk hér á landi til að draga úr losun frá hauggeymslum, iðragerjun og jafnvel úr losun hláturgass vegna áburðarnotkunar. En þar komum við aftur að bókhaldinu. Í dag er ekki nein leið til þess að mæla útblástur niður á hvert bú nema með ærnum tilkostnaði. Slíkt verður að vera hægt svo unnt sé fyrir einstaka bændur að sýna fram á árangur. Með því móti væri einnig mögulegt að laga losunarbókhaldið að raunveruleikanum hverju sinni. Eins og er byggir það að mestu leyti á töflugildum og magntölum um fjölda búfjár og tonn af áburði. Þær tölur gefa sennilega rétta stærðargráðu en til þess að forgangsraða aðgerðum og til þess að árangur sjáist svart á hvítu í loftslagsbókhaldinu þarf umbætur á þessu sviði. Ef að kúabóndinn vissi bara að kýrnar mjólkuðu 1000-10.000 lítra á ári væri erfitt að velja þær leiðir sem hagkvæmastar væru við að auka nytina!

Betlimunkurinn frá Assisi sem uppi var á þeim árum þegar við Íslendingar hófum að skrifa handritin, sem komu heim frá Danmörku fyrir 50 árum, var með þetta allt á hreinu: Með því að gera það sem er nauðsynlegt og mögulegt verður ekkert ómögulegt.