Villt líf í vörn

Vísindatilraun á ítalskri eyju sýndi að ræktaðar býflugur veiktu villtar ættkvíslir býflugna.

Á lítilli og vindasamri eyju undan ströndum Toskana á Ítalíu, Giannutri, hafa vísindamenn varpað nýju ljósi á umdeilt mál: hvaða áhrif ræktaðar býflugur hafi á villta ættingja sína. Grein, sem upprunalega birtist í The Guardian, lýsir fjögurra ára tilraun sem leiddi til þess að stjórnvöld ákváðu að leggja algert bann við býflugnarækt á eyjunni.

Breytt sjónarhorn

Eftir að 18 býflugnabú voru sett upp árið 2018 fylgdist rannsóknarteymi frá háskólanum í Flórens náið með þróun frævunar og líffræðilegs jafnvægis á eyjunni. Var búunum m.a. lokað á ákveðnum dögum, í ellefu klukkustundir í senn, og fylgdist vísindafólkið með áhrifum þess á villtar býflugnategundir. Niðurstöðurnar vöktu æ meiri undrun.

Í ljós kom að fjöldi staðbundinna humla og býflugna hafði minnkað um allt að 80% á fjórum árum. Þegar ræktuðu býflugurnar voru tímabundið lokaðar inni jókst magnið af frjókornum á blómum um 30%, villtu býflugurnar sáust oftar og þær unnu á hægari og markvissari hátt en þegar þær voru í samkeppni.

Býflugnarækt bönnuð

Á eyjunni búa fáir að staðaldri, íbúar eru aðeins um tíu talsins yfir vetrarmánuðina. Þeir eru mestan partinn fólk sem kýs ró og einfaldleika: sjómenn, einsetumenn og þeir sem hafa sest í helgan stein. Í grein Guardian kemur fram að ýmsir hafi vægast sagt verið tortryggnir gagnvart tilrauninni. „Fyrir þeim vorum við að gera kjánalega og tilgangslausa hluti,“ segir Leonardo Dapporto, prófessor við háskólann í Flórens. Tilraunin var því ekki aðeins vísindaleg áskorun, heldur einnig samfélagsleg.

Í kjölfar þess að rannsóknarteymið kynnti niðurstöðurnar fyrir yfirvöldum var skjótt gripið til aðgerða. Býflugnarækt var bönnuð á Giannutri, en eyjan er hluti þjóðgarðs sem teygir sig upp í Toskana. Íbúar tóku breytingunum hikandi. Virtust sumir fegnir að villt lífríki fengi að dafna enn frekar, á meðan aðrir höfðu áhyggjur af áhrifum á hefðir og hugsanlega framtíðarnýtingu.

Nú, meira en ári eftir að búunum var eytt, hafa vísindamenn séð merki um bata. Ein af villtu tegundunum virðist til dæmis hafa náð sér nokkuð á strik.

Vangaveltur víða um heim

Víða um heim má sjá svipaðar vísbendingar um að býflugnarækt geti haft veruleg áhrif á villt frævunardýr. Á suðurhluta Spánar, þar sem ræktuðum býflugum hefur fjölgað þrefalt frá árinu 1960, sýna rannsóknir að ræktaðar býflugur leita í blómauðug skóglendi eftir að sítrusræktun lýkur, sem eykur samkeppni við villtar tegundir.

Í Kaliforníu eru hundruð þúsunda býflugnabúa flutt um set árlega til að sinna m.a. möndlulundum, og á þeim tíma eru innlendar býflugur undir miklu álagi þar sem þær þurfa að keppa við milljónir ræktunarflugna um fæðu. Nýleg rannsókn sem gerð var í San Diego leiddi í ljós að allt að 98% af heildarlífmassa býflugna voru flugur úr býflugnarækt sem tóku um 80% frjókorna fyrsta dag blómgunar – með afgerandi áhrifum á yfir 700 tegundir innfæddra býflugna.

Áhrifin ná jafnframt út fyrir frævunardýr; vísbendingar eru um að plöntur kunni að verða rýrari og afkastaminni en ella þegar þær eru háðar aðfluttum býflugum til frævunar.