Nauðsyn þín er tekjulind okkar
Einhvers konar skattheimta er óhjákvæmilegur hluti samfélags. Skattar eru ekki vandamál í sjálfu sér, heldur grundvöllur þess að sameiginlegir innviðir virki. Flestir skilja það vel. Hvort sem fólk býr í þéttbýli eða dreifbýli er skattgreiðsla hluti af samfélagssamningnum.
En samningar byggja á trausti. Og traust byggist á því að það sem lagt er til sé nýtt í það sem því er ætlað.
Með framþróun hafa bílar orðið sparneytnari, orkuskipti eru í gangi og tæknin nýtist betur en áður. Þetta er ekki andóf, heldur eðlileg þróun samfélags sem leitast við að nýta auðlindir skynsamlega.
Með betri nýtingu á eldsneyti, tilkomu tvinnvéla og rafmagnsbíla er augljóst að skatttekjur af eldsneytissölu hafa minnkað. Þar hefur skapast sparnaður fyrir notandann, sparnaður sem hverfur ekki úr hagkerfinu heldur nýtist á annan hátt. Hann fer í endurbætur, í daglegan rekstur, til þess einfaldlega að halda heimilum gangandi, eða jafnvel í bílalán sem tekið var einmitt til að lækka þennan útgjaldalið til framtíðar.
Þegar framþróun sem þessi á sér stað og leiðir til þess að ein tekjulind ríkisins, í formi tiltekinna skatta, minnkar, þýðir það ekki endilega að tekjur ríkisins dragist saman. Þeir sem hafa breytt til í bílaflota sínum og njóta sparnaðar vegna þess verja þeim fjármunum áfram í önnur útgjöld. Sá sparnaður hverfur ekki úr hagkerfinu, heldur færist til, í vörur, þjónustu og fjárfestingar sem eru, líkt og annað, skattlagðar.
Akstur er fyrir marga nauðsyn. Hann er hluti af daglegu lífi, óháð búsetu. Vinna, fjölskylda, þjónusta og atvinnulíf krefjast hreyfanleika. Þegar þessi nauðsyn er gerð að sjálfstæðri tekjulind, án skýrrar tengingar við það sem skatturinn á að standa undir, breytist upplifunin.
Tilfinningin sem margir finna, jafnvel þótt hún sé sjaldan sett í orð, er þessi:
Nauðsyn þín er tekjulind okkar
Það sem veldur vantrausti er ekki skattheimta sem slík. Það er skortur á sýnilegri tengingu milli innheimtu og niðurstöðu. Þegar skattar sem eru kynntir í nafni ákveðinna innviða skila sér ekki greinilega í þeim innviðum veikist réttlætingin.
Fólk skilur að kerfi kosta. En það gerir einnig kröfu um forgangsröðun. Um að skilvirkni borgaranna skapi svigrúm innan kerfisins, en verði ekki notuð til að réttlæta nýjar leiðir til að viðhalda yfirbyggingu sem hefur vaxið fram úr hlutverki sínu, yfirbyggingu sem er orðin svo umfangsmikil að hún nær ekki lengur utan um sjálfa sig.
Skattkerfi sem fylgir þróun samfélagsins þarf ekki aðeins að tryggja tekjur, heldur einnig að sýna að það geti aðlagast. Að það geti einfaldað sig og nýtt það svigrúm sem skapast. Að það geti verið virkur þátttakandi í nýsköpun og uppbyggingu hennar, án þess að þurfa að halda í skattheimtur sem eru orðnar úr sér gengnar. Annars verður þróun ekki að framför, heldur að viðhaldi.
Þetta snýst ekki um að hafna sköttum. Þetta snýst um að gera kröfu um að þeir séu nýttir í það sem þeim ber, ekki fyrst og fremst til að halda kerfinu sjálfu gangandi.
Samfélag sem vill halda jafnvægi til lengri tíma þarf að rækta traust. Og traust byggist á því að nauðsynjar fólks séu ekki nýttar sem sjálfstæð tekjulind, heldur sem sameiginleg ábyrgð.
Nauðsyn borgaranna á ekki að vera tekjustofn ríkisins umfram það sem þarf til að viðhalda henni. Rekstur ríkis og sveitarfélaga er orðinn of umfangsmikill og sem borgari og notandi opinberrar þjónustu tel ég tímabært að þar verði tekið til af festu, forgangsraðað og skorið niður þar sem við á, enda er almennt viturlegast að reka kerfi með sama aðhaldi og gert er í heimilum og fyrirtækjum, þar sem hver króna er talin í heildarmyndinni.
Stjórnmálamenn, sama hvert nafn ykkar er eða hvaða flokki þið tilheyrið, þá er löngu komið að því að tekið sé til í eigin umhverfi, skorið niður þar sem hægt er og forgangsraðað af ábyrgð. Aðeins þegar það hefur verið gert er eðlilegt að leita til þeirra sem þið þjónið með kröfur um frekari framlög.
