Jarmað, hneggjað, baulað ...
Skógrækt á Íslandi stendur á áhugaverðum tímamótum. Eftir áratuga langa ræktun eru komnir skógar víða um land sem hægt er að nytja. Ljóst er að þarna eru gríðarleg verðmæti fyrir bændur víða um land og auðvitað samfélagið allt. En skeiði nytja í skógrækt fylgja einnig áskoranir sem mikilvægt er að takast á við svo að hægt sé að skila ágóðanum af starfinu til bænda og inn í samfélagið.
Markvisst skógræktarátak hófst 1990 þegar stórhuga áætlunum var hrundið af stað með ræktun bændaskóga um allt land. Skógur þekur nú um 150 þúsund hektara á Íslandi. Þar af eru 50 þúsund hektarar ræktaðir skógar. Eftir efnahagshrunið 2008 var fjármagn til skógræktar skorið niður. Raunar hafa samningar sem gerðir voru af ríkinu við bændur ekki hafa haldið þótt þeir séu enn í gildi að mati bænda sem rætt er við í blaðinu í dag. Fyrir vikið fæst ekki fé til þess að grisja skóga eða girða þá af og verja fyrir beit. Af viðtölum við skógræktarbændur á Austurlandi í blaðinu í dag má ráða að í óefni stefni. Ræktunarstarf síðustu áratuga gæti að einhverju leyti verið unnið fyrir gíg ef ekkert er aðhafst. Hlutfall ógrisjaðra skóga hækkar og kannski segja orð eins bóndans fyrir austan allt sem segja þarf þegar hann spyr hvort skógurinn sé að verða að óbyggðaverkefni.
Í máli sviðsstjóra þjónustu, ráðgjafar og umbreytingar hjá Landi og skógi kemur fram að fjármagn til stofnunarinnar hafi ekki aukist og því sé ekki svigrúm til að sinna óskum skógarbænda um grisjun.
Skógarbændur víða um land sitja því uppi með ógrisjað skógarþykkni og minnkandi verðmæti þess ræktunarstarfs sem þeir hafa sinnt með atbeina ríkisins undanfarna áratugi.
Ljóst er að hér þarf að grípa til aðgerða áður en í óefni verður komið.
Jafn ljóst er þó að skógrækt hefur margvíslega kosti fyrir bændur og aðra landsmenn, burt séð frá þeim vanda sem hér hefur verið rakinn. Bændur geta nýtt sér skógana til sparnaðar í rekstri sínum svo sem með skjólbeltaræktun og orkuframleiðslu. Gera má ráð fyrir að á næstu árum muni ýmis önnur vinnsla skógarafurða aukast. Fyrirtækið Skógarafurðir í Fljótsdal, sem er eina sérhæfða viðarvinnsla landsins sem vinnur flettiefni, tekur nú árlega á móti 1000 rúmmetrum af timbri og stefnt er að því að taka á móti 7.000 rúmmetrum til vinnslu árið 2030. Sem stendur eru Íslendingar nær alfarið háðir innflutningi á skógarafurðum en breyting gæti orðið þar á. Verðmæti skógarins fer þó umfram allt eftir því hvernig er um hann hirt. Nauðsynlegt er að grisja skóga reglulega og uppkvista, eins og eigandi Skógarafurða bendir á í blaðinu í dag.
Ljóst er að mikil verðmæti felast í þeim skógum landsins sem ræktaðir hafa verið upp af bændum síðastliðna áratugi. Mikilvægt er að láta þessi verðmæti ekki fara í súginn vegna vanhirðu og stefnuleysis.
