„Þakkir í myrkrinu“

Ég rifja upp ljóðabók Ísaks Harðarsonar, Rennur upp um nótt, frá 2009. Fyrstu orðin sem ég sé þegar ég opna hana eru: „Þakkir í myrkrinu“. Fyrir neðan þau eru nöfn þriggja manna sem sennilega eru yfirlesarar Ísaks. Þar fyrir neðan er svo skáletruð málsgrein sem setti mig að minnsta kosti í ákveðnar stellingar við lesturinn. Hún hljómar svona: „öll orðin sýnast miklu raunverulegri en þau eru í raun“. Þetta er dæmigerður orðaleikur að hætti Ísaks. Mér sýnist hann benda til þess að skáldið ætli að segja frá einhverju sem gæti virst raunverulegt en væri það kannski ekki alveg.

Líkt og sumar fyrri bækur Ísaks er þessi persónuleg. Sérstaklega annar hlutinn af þremur sem heitir Verði myrkur! Og undirtitill innan sviga er: (Á vit hins undursamlega). Ljósið er upphaf heims og lífs en hér er öllu snúið á haus og ferð inn í myrkur og dauða verður að ævintýraför á vit hins undursamlega. Eða þannig. Þessi hluti bókarinnar hefur að geyma fimmtán prósaljóð. Þau eru eins konar dagbókarfærslur manns sem virðist ekki hafa neitt að lifa fyrir. En þetta rykfallna líf í tólf fermetra kjallaraholu ofarlega á Laugavegi finnur sér farveg í orðum og kannski vonum um svo að segja ekki neitt.

Þessi prósaljóðaflokkur er rammaður inn af tveimur köflum af knappari ljóðum sem glíma þó við þennan sama rykfallna heim og mannssálina í honum, hálftýnda og sljóa af endalausum ágangi orða og mynda og hluta. Eins og í fyrstu og eiginlega öllum ljóðabókum sínum fjallar Ísak hér um lífið í heimi sjónvarpsins, um skjáveruleikann sem lýtur allt öðrum lögmálum en annar veruleiki – er eiginlega óvaranlegri og óhöndlanlegri. Varanleiki er gegnumgangandi þema í bókinni. Ljóðmælanda finnst hann vanta, eins og allt sé á eilífri hreyfingu, á floti. Jafnvel mennskan hefur látið undan síga eins og ýjað er að í frábæru ljóði sem heitir Eyðimarkaðurinn. Í fyrsta hlutanum eru líka fimm ljóð sem hafa yfirskriftina Fjölmennið. Þar er fjallað um einkenni fjöldamenningarinnar, hvernig athyglin beinist stundum að því sem ekki skiptir máli og hvikular eftirmyndirnar í „sjónvatninu“ verða að fyrirmyndum okkar.

Í þriðja og síðasta hluta bókarinnar er fjallað um himininn, blámann og eilífðina sem maðurinn þráir að hverfa inn í. Himinn og maður eru vinir, „samrýmdir ferðalangar // á leið heim í eilífðina“ eins og segir í ljóðinu Vinir. Í næstsíðasta ljóðinu, sem heitir Vinir tveir, leiðir himinninn mann í bandi um geiminn: „Gegnum nótt eftir nótt / með manninn í ól úr ljósi // Veður svarthol og myrkva / með manninn í logandi taumi ...“. Þetta eru trúarleg ljóð í þeim skilningi að þau eru full af trúarlegum vísunum og myndmáli. Þau lýsa líka trúarlegri vissu um hjálpræði, um að eilífðin bíði með ljósið, að við upptendrumst þarna einhvers staðar við endann og þetta verði þá ekki allt saman búið. Fyrsta ljóðið í fyrsta hluta bókarinnar heitir Endastöð. Ljóðmælandi lýsir henni sem björtum stað, „sólin er blíð / og torgið ljómandi og / fólkið hlæjandi af sindrandi gleði ...“ en við endastöðina er líka gamall maður sem hvíslar kankvís í eyra aðkomumanns: „Ekki lagður af stað ennþá, stráksi?“ Endastöðin er með öðrum orðum tálsýn, ferðinni er ekki lokið. Þetta er þó ekki einfalt mál því ferðin er kannski ekki farin til neins eftir allt. Lokaljóð bókarinnar heitir Upphafsstaður. Þar er ljóðmælandi kominn á sama stað og hann lagði upp „fyrir rykmekki af árum“ eins og hann segir. „Ekkert hefur breyst / - ekki staðurinn, / ekki ég“ segir hann, og það er eina breytingin.

Kannski er ákvörðunarstaðurinn myrkrið, eins og annað skáld orti. Kannski er lífið merkingarlaust. Kannski er engin endastöð. Ekkert gullið upphaf. Fremst í bókinni stendur eins konar inngangsljóð sem heitir Rithönd Guðs en það hefur undirtitilinn: Skrifað í rykið. Þar segir frá þremur pennum sem liggja í hvítri gluggakistu:

Blár

til að fanga himininn,

rauður

til að vekja ástríðuna,

svartur

til að yrkja dauðann.

Ljóðmælandi áttar sig síðan fljótt á því að hann sjálfur er fjórði penninn sem forsjónin notar til að semja hans eigin örlög og annarra. Og hann biður til Guðs að hann láti sig þá frekar spýta ljósi en myrkri. Og síðustu tvö erindin lýsa sennilega trúarkenndinni í bókinni betur en nokkuð annað:

Og jafnvel þótt svo fari

að enginn lesi

- eins og tíðkast nú á tímum fársins -

láttu mig þá finna fró í því

að sjálfur sonur þinn

skrifaði fingri í rykið

eitthvað 

sem enginn las.

Líf mannsins skiptir kannski ekki svo miklu í stóra samhenginu. Og jafnvel þótt lífið sé skráð skýrum stöfum með rithönd Guðs er það ekki jafn raunverulegt og orðin virðast gefa til kynna.

En burt séð frá því, þá er þetta ákaflega vel ort bók hjá Ísaki.