Fuglum og fiðrildum fækkar

Stofnar fugla og fiðrilda hafa farið hnignandi frá árinu 2000. Þetta kemur fram í skýrslu Hagstofu Evrópusambandsins, Eurostat, sem metur reglulega árangur og framvindu Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna.

Heimsmarkmið 15: Líf á landi snýr að því að vernda og endurheimta vistkerfi á landi og stuðla að sjálfbærri nýtingu þeirra, vinna að sjálfbærri stjórn skóga, berjast gegn eyðimerkurmyndun, stöðva jarðvegseyðingu, endurheimta landgæði og sporna við hnignun líffræðilegrar fjölbreytni. Vísitala algengra fugla (e. Common Bird Index) og vísitala graslendis fiðrilda (e. Grassland Butterfly Index) eru notaðar til að fylgjast með líffræðilegum fjölbreytileika.

Vísitala fugla og fiðrilda 

Tölur frá 2000-2024 sýna að allir stofnar algengra fugla hafa hnignað um 15,1% frá árinu 2000 innan Evrópusambandsins. Stofnar varpfugla á landi, spörfugla og mófugla, (e. Farmland Birds) hafa minnkað um 32,1% en stofnar varpfugla í skógum, það eru einnig tegundir spörfugla, hafa frá 2010 byrjað að stækka lítillega.

Vísitala fiðrilda fylgist með 17 tegundum graslendis fiðrilda og þar er áætlað að fiðrildastofnar hafi minnkað um 36,5% frá árinu 2000 til 2024. Fiðrildi þykja góð vísitegund þegar kemur að því að meta líffræðilegan fjölbreytileika. Þau eru viðkvæm fyrir umhverfisbreytingum og búa við fjölbreytt skilyrði. Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna um stöðu heimsmarkmiðs 15 kemur fram að fiðrildastofninn minnkaði um 50,4% á milli áranna 1991 og 2023 sem gefur til kynna alvarlega hnignun lífrræðilegs fjölbreytileika í graslendi. Þessi hnignun var mest fram til ársins 2007 en eftir það hefur vísitalan lækkað hægar þó hún lækki enn stöðugt. 

Helstu orsakavaldar

Fækkun fugla má rekja til þaulræktunar sem hefur haft náttúruleg búsvæði og varpsvæði af fuglum. Notkun íðefna í landbúnaði, líkt og skordýraeitur, og breyttar tímasetningar og verklag á plægingu korns hefur truflað varp fugla og minnkað fæðuframboð þeirra, þar er fækkun skordýra stór þáttur. Aðrir orsakavaldar þess að fuglastofnar hafa ekki náð sér á strik eru búsvæðatap vegna breytinga á landnotkun, uppbrot lands, nytjaskógrækt, þéttbýlisþróun, loftslagsmál og ólögleg veiði.

Helstu ástæður þess að fiðrildum hefur fækkað eru breytingar í dreifbýli, þá aðallega venga þaulræktunar graslendis og ofauðgunar niturs á friðlýstum svæðum, þá aðallega í Vestur-Evrópu. Nitur sem fellur úr andrúmsloftinu í land eða vatn breytir efnafræði jarðvegsins sem hefur þau áhrif að líffræðilegur fjölbreytileiki minnkar. Annars staðar í Evrópu eru yfirgefin beitilönd ógn. Þegar land er yfirgefið getur það leitt til þess að gróðurfar breytist og þar með vistkerfið. Auknar og lengri hitabylgjur og þurrkar vegna loftslagshlýnunar hafa einnig haft áhrif á þessa hnignun síðasta áratuginn.

Á meðan fiðrildum fækkar í dreifbýli hafa fiðrildastofnar í þéttbýli í Evrópu verið stöðugir, sem bendir mögulega til þess að garðar og græn svæði í þéttbýli séu að verða fiðrildavænni svæði. Samkvæmt skýrslunni er þó mikilvægt að rannsaka stöðu fiðrilda í þéttbýli nánar til að öðlast skýrari sýn á framtíðina þar sem rannsóknum semur ekki um niðurstöður.