Foreldragreiningar í sauðfé gagnast helst í baráttunni gegn arfgengum sauðfjársjúkdómum
Í ágúst síðastliðnum var gefin út skýrsla hjá Matís, þar sem lýst var þróun á aðferð til foreldragreininga í íslensku sauðfé. Um sameindaerfðafræðilega aðferð er að ræða sem Matís hefur boðið upp á fyrir nautgripa-, hunda- og hrossarækt – en hingað til ekki í sauðfjárrækt.
Sæmundur Sveinsson, fagstjóri erfðarannsókna hjá Matís, hefur stýrt þróunarvinnunni ásamt Eyþóri Einarssyni, sauðfjárræktarráðunauti hjá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins. „Eyþór kom með þessa hugmynd til okkar, aðallega vegna vandamála varðandi arfgenga sauðfjársjúkdóma – æskilegt að slíkt tól væri til staðar í sauðfjárræktinni. Til dæmis ef vaknar grunur um að það komi erfðagallar frá sæðingastöðvahrúti og sá grunur byggir á einu afkvæmi, þá er mikilvægt að geta staðfest að ætternið sé örugglega rétt. Eins gefur þetta möguleika á að að allir hrútar sem fara á sæðingastöð séu ætternisgreindir. Þá má nefna að alltaf koma annað slagið fyrirspurnir frá bændum sem vantar að geta skorið sé úr um ætterni gripa og því kærkomið að geta nú veitt þessa þjónustu,“ segir Sæmundur.
Verkefni fór af stað snemma á síðasta ári, en það hlaut styrk úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins. „Það gekk í rauninni út á að prófa hvort 17 valin erfðamörk virkuðu til foreldragreininga, en við vorum með 514 kindur til rannsóknar, þar af 378 kindur sem beinlínis voru nýttar til eiginlegra foreldragreininga,“ segir Sæmundur. Hann bætir við að aðferðin hafi einnig verið prófuð á forystufé, þar sem aðferðin hafi einnig sannað sig.
Aukinn áhugi í hundagreiningum
Ferlið virkar þannig að sögn Sæmundar, að það eru tekin stroksýni úr sauðfénu og þau greind með svokallaðri PCR-aðferð, sem margir vita núna út á hvað gengur. Þannig eru erfðamörkin mögnuð upp, sem svo eru notuð til að skera úr um erfðafræðilegan uppruna. „Í dag greinum við talsvert af hrossum, nálægt þúsund hross á ári, enda er krafa í hrossaræktinni að öll hross sem koma til kynbótadóms skulu vera DNA greind. Það er alltaf eitthvað af nautgripum sem við greinum, sem hefur þó farið minnkandi, og við greinum dálítið af hundum þar sem við finnum fyrir auknum áhuga.“
Fækkað alvarlegum erfðagöllum
Sæmundur segir að bundnar séu vonir við að með þessu greiningartóli verði markvisst hægt að fækka alvarlegum erfðagöllum í sauðfé, eins til dæmis þeim sem veldur bógkreppu – sem er sjúkdómur sem veldur vansköpun í þroskun útlima á lömbum. „Nýhafið verkefni, sem er afurð foreldragreiningaverkefnisins, nýtist beint inn í leitina að erfðaþáttum bógkreppu. Þetta verkefni er styrkt af fagráði í sauðfjárrækt og er leitt af Charlottu Oddsdóttur, dýralækni á Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði á Keldum. Í því verkefni er markmiðið að finna erfðaþátt sem veldur gallanum. Ef vel tekst til verður útkoma bógkreppuverkefnisins erfðamark sem hægt verður að nýta að útrýma gallanum í íslensku sauðfé. Við Eyþór verðum einnig með í því verkefni.“
Í niðurstöðum skýrslunnar er þess getið að ættfærslur langflestra einstaklinga sem voru skoðaðir hafi verið réttar. Því sé ekki ástæða til að ætla annað en að ættfærslur í Fjárvís séu yfirleitt rétt skráðar. Þó sé ekki hægt að fullyrða um ættskráningar almennt úr frá þessu verkefni þar sem notuð hafi verið sýni út frá völdum búum.
