Að lifa áhugaverða tíma

Einhvers staðar á það að vera hin versta bölvun að óska óvini sínum þess að hann muni lifa á áhugaverðum tímum. Þessi trú endurspeglar að sjálfsögðu svartsýni á háu stigi, því sá sem bölvar svona sér allar breytingar sem ógn við sig og sína, en það er samt sem áður svo að öllum breytingum – áhugaverðum sem óáhugaverðum – fylgja jafnt tækifæri og áskoranir.

Ef við byrjum á að horfa út fyrir landsteinana þá hefur óvissa óumdeilanlega aukist þar undanfarin misseri og ár. Alþjóðaviðskipti eru mun áhættusamari en áður, hvort sem það er vegna tollahækkana, eða hótana í þær áttir, stríðsátaka og árása á flutningaskip eða hækkandi olíuverðs.

Allt þetta er hættulegt eyþjóð eins og okkar, því þótt við séum blessunarlega fjarri átakasvæðum heimsins hefur þetta allt áhrif á aðföng okkar og velmegun, því eins og við höfum komist að í hverri krísunni á fætur annarri, þá er ekki alltaf gott að sjá fyrir hvar aðfangakeðjur bresta.

Þegar ekki er lengur hægt að treysta því að frjálst flæði vara, þjónustu og fjármagns milli ríkja haldist ótruflað, er eðlilegt að ríki leiti leiða til að tryggja eigið öryggi – ekki síst í mikilvægustu atvinnugreinunum. Þar vega þungt matvælaframleiðsla og landbúnaður og við verðum að efla eigin framleiðslu – hvort sem er í korni, grænmeti eða dýraafurðum – því einmitt á tímum ófriðar og óróa skiptir máli að geta staðið á eigin fótum.

Ég sagði í upphafi þessa pistils að áhugaverðu tímabilin væru ekki aðeins tími áskorana, heldur einnig tækifæra og ég er sjálfur þannig úr garði gerður að ég vil frekar horfa á tækifærin. Og það eru raunveruleg tækifæri fram undan fyrir íslenskan landbúnað ef okkur sem þjóð ber gæfa til þess að móta hér metnaðarfulla stefnu um uppbyggingu til framtíðar á okkar eigin forsendum.

Íslensk matvælaframleiðsla er aldrei að fara að keppa við ódýrustu innfluttu matvælin í verði, hvort sem er á alþjóðamörkuðum eða í íslenskum matvörubúðum. Til þess er launakostnaður of hár og kröfur varðandi dýravelferð og matvælaöryggi eru of ríkar. En í því felast líka tækifærin. Hvergi er sýklalyfjanotkun minni en í íslenskum landbúnaði og einstök staða íslensku búfjárstofnanna býr til tækifæri til aðgreiningar og markaðssóknar á innanlandsmarkaði, en einnig til útflutnings.

Rétt eins og Íslendingar eru tilbúnir að greiða hærra verð fyrir íslenskar vörur þá er fólk erlendis tilbúið að greiða hærra verð fyrir einstaka framleiðslu á borð við okkar. Og það er vel hægt að gera íslenskan landbúnað að útflutningsgrein á heimsmælikvarða ef þannig er búið um hnútana að bændur hafi fjárhagslegt svigrúm til fjárfestingar og uppbyggingar. Öflug innlend matvælaframleiðsla er vissulega leið til að halda aftur af sveiflum og verðhækkunum á matvörumarkaði – eins og dæmin sýna, en markmið okkar í útflutningi á ekki að vera að keppa við lægstu verðin, heldur að fá eðlilegt verð fyrir okkar framúrskarandi framleiðslu og því markmiði getum við betur náð þegar heimurinn allur, en ekki bara Evrópa, er okkar markaðssvæði.

En hvernig sem fer þá er okkar allra nánasta framtíð afar áhugaverð, því landbúnaður í heimi breytinga verður einmitt til umræðu á degi landbúnaðarins þann 8. október næstkomandi og hvet ég sem flest til að sækja málþingið.

Þá má ekki gleyma stóru Landbúnaðarsýningunni sem haldin verður í Laugardalshöllinni um helgina, en þar verður ótalmargt áhugavert að sjá og vona ég að þau ykkar sem sækja ráðstefnuna komi við í bás Bændasamtakanna og heilsið upp á okkur.

Höfundur er formaður Bændasamtaka Íslands.