Að ganga erinda bænda
Félagskerfi bænda hefur gengið í gegnum umfangsmiklar breytingar á síðustu árum og má færa fyrir því góð rök að á margan hátt séu samtökin í núverandi mynd enn að slíta barnsskónum. Að sama skapi byggja þau á gömlum grunni og þeirri bjargföstu trú að bændum farnist best þegar þeir standa saman og vinna sameiginlega að málefnum landbúnaðarins.
Þegar ég tók þá ákvörðun fyrir tveimur árum að gefa kost á mér til formennsku í Bændasamtökum Íslands var ég mjög meðvitaður um ábyrgðina sem embættinu fylgir, því líkt og í starfi okkar bænda þá eru verkefnin mörg og krefjandi.
Þegar tekið er við stjórnartaumum í samtökum á borð við Bændasamtökin er vert að hafa í huga að ekki gerist allt á einni nóttu og þolinmæði er oft og tíðum sterkasta vopnið. Engu að síður þarf að standa við áherslur sínar og geta að loknu kjörtímabili sýnt fram á árangur í starfi.
Ég lagði áherslu á að Bændasamtökin þyrftu nauðsynlega á því að halda að rækta betur sambandið við grasrótina, bændurna sjálfa, enda Bændasamtökin í þeirra eigu og því mikilvægt að vera í góðum samskiptum við bændur.
Þrátt fyrir að alltaf sé hægt að gera betur þá tel ég að samtökin hafi bætt verulega upplýsingagjöf til bænda. Mánaðarlegt fréttabréf samtakanna hefur fengið góð viðbrögð auk þess sem ný útgáfa af „mínum síðum“ samtakanna var sett í loftið. Á nýjum innri vef samtakanna hafa félagsmenn mun betra aðgengi en áður var að öllum helstu upplýsingum sem varða hverja búgrein fyrir sig. Á þessum tveimur árum hefur stjórn samtakanna farið þrjár hringferðir um landið til að upplýsa bændur um starfið og fá endurgjöf að sama skapi frá bændum. Ein af þessum ferðum var farin með þá nýjum atvinnuvegaráðherra og vil ég hér þakka bændum fyrir frábær kynni í þessum ferðum okkar. Skilaboðin hafa verið skýr frá bændum – þið þurfið og verðið að standa ykkur.
En ég lagði líka áherslu á það að auka samtalið við þjóðina og fjölmiðla. Ég taldi það jafnframt rétt að tala landbúnaðinn upp, breyta orðræðunni og láta jákvæðnina vinna með okkur fremur en hitt. Bændur njóta mikillar velvildar hjá almenningi og þar af leiðandi hjá neytendum okkar framleiðslu. Kannanir á eftir könnunum sýna að yfirgnæfandi meirihluti þjóðarinnar er bændum velviljaður. Þessi meðbyr er eitt okkar öflugasta tól í samskiptum okkar við stjórnvöld og aðra hagaðila. Því höfum við markvisst unnið að því að auka og bæta samskipti okkar við þjóðina og við fjölmiðla.
Velheppnuð auglýsingaherferð Bændasamtakanna, undir yfirskriftinni „Við erum öll úr sömu sveit“, kom bændum og landbúnaði rækilega á kortið síðastliðið vor. Þar tókst að sýna fram á að sama hvaðan við komum úr veröldinni þá eigum við öll sömu hagsmuna að gæta þegar kemur að landbúnaðinum okkar. Allir vilja sjá blómlega byggð um allt land með gróskumiklum landbúnaði og brosandi bændur á hverjum bæ. Þessi einföldu skilaboð áttu og eiga vel við enda auðvelt fyrir fólk að tengja. Áhugi á bændum og landbúnaði hefur aukist svo eftir er tekið, sem sést meðal annars á viðbrögðum við efni okkar á samfélagsmiðlum.
Þessi mikla velvild meðal almennings verður ekki til á augabragði, heldur er til komin vegna áratugalangra samskipta, viðskipta og annarra tenginga fólks við bændur og sveitirnar. Og hún er auðlegð sem margur öfundar okkur af og vill nýta sér í eigin þágu.
Því skiptir höfuðmáli að bændaforystan skilji raunverulega hagsmuni bænda og beri þá fyrir brjósti sér. Þegar bændur tala, opinberlega eða á fundum með ráðafólki, verður markmiðið alltaf að bæta hag bænda.
Um þetta hefur starf mitt snúist síðustu tvö ár, að ganga erinda bænda þvert á búgreinar, og það hafa verið sérstök forréttindi að vinna að öllum þessum framfaramálum. En vissulega getur fólk spurt hverju þessi orðræða öll skilar. Er einhver tilgangur með öllum þessum greinum, viðtölum, auglýsingum og færslum?
Við höfum nálgast öll mál af yfirvegun og gætt þess að láta ekki tilfinningar eða stundarhita leiða okkur villur vega. Af yfirvegun og sanngirni í málflutningi hafa mörg mál tekið breytingum í meðförum Alþingis enda hafa Bændasamtökin tekið það alvarlega að gæta hagsmuna bænda. Samtökin hafa komið rækilega að þeim sjónarmiðum sem skipta bændur máli. Má þar nefna nokkur atriði sem voru á dagskrá undir lok síðasta árs. Vörugjöld á dráttarvélar, og þar með fjór- og sexhjól, urðu ekki að veruleika; fallið var frá boðuðum breytingum á erfðafjárskatti sem hefði komið sér illa fyrir bændur; fallið var frá kröfu um meirapróf á dráttarvélar og ekkert varð að álagningu kílómetragjalds á dráttarvélar og þá eftirvagna sem notaðir eru í landbúnaði. Ostamálið er ekki á dagskrá að svo stöddu máli og breytingar á búvörulögum eru ekki enn komnar í gegn þrátt fyrir mikinn baráttuvilja ákveðinna hagsmunaafla í samfélaginu, svo fátt eitt sé nefnt. Þegar á hólminn er komið eru það Bændasamtökin sem gæta hagsmuna bænda, þótt margur annar þykist vita betur en bændur hvað bændum er fyrir bestu.
En það má líka nefna að með smávægilegum breytingum á framkomu okkar bænda í loftslagsmálum hafa náðst umtalsverðar breytingar í rétta átt með fjárfestingastyrk fyrir ylræktarbændur og í desember síðastliðnum var í fyrsta skipti hægt að sækja um sérstakan fjárfestingastuðning til að festa kaup á búnaði til að nýta enn betur tilbúinn áburð og/eða húsdýraáburð. Í þessum málum eins og mörgum öðrum eru ótal tækifæri, sem hafa orðið til þegar hagsmunamálum bænda er haldið á lofti af yfirvegun og festu.
Þegar þessi grein er skrifuð er ekki búið að skrifa undir framlengingu á núgildandi búvörusamningum en við gerum okkur vonir um að það mál fari að skýrast. Það er einlæg trú mín að með stefnufestu í málefnum bænda og góðum rökstuðningi í þeim málum sem er verið að eiga við hverju sinni sé alltaf hægt að ná árangri.
Þessi tvö ár hafa verið afar lærdómsrík og gefandi en það er nóg eftir. Það þarf að halda áfram að gæta hagsmuna landbúnaðarins og fram undan er áframhaldandi og afar mikilvæg vinna við gerð nýrra samninga um starfskilyrði landbúnaðarins. Þar duga engin vettlingatök.
Það hefur verið lagður góður grunnur að áframhaldandi vinnu og næg tækifæri til að sækja fram bændum til hagsbóta. Ég gef kost á mér til áframhaldandi formennsku í Bændasamtökum Íslands og hlakka til að takast á við verkefnin sem fram undan eru í góðu samstarfi við bændur um allt land.
Höfundur er formaður Bændasamtaka Íslands.
