Rennir aðeins úr íslensku timbri

Jón Guðmundsson trérennismiður opnaði fyrir skemmstu sýningu á verkum sínum á Eiðistorgi á Seltjarnarnesi. Þar gefur að líta skálar, bikara og fleiri muni sem hann hefur rennt úr íslensku timbri.

„Ég er 72 ára, þannig að núna eiga smíðarnar hug minn allan,“ segir Jón í samtali. Hann starfaði áður sem plöntulífeðlisfræðingur hjá RALA, Landbúnaðarháskólanum og Matvælastofnun. Hann byrjaði að renna úr viði snemma á þrítugsaldrinum og ákvað strax í upphafi að notast eingöngu við innlendan efnivið. „Ég ákvað að ég skyldi kynnast íslenskum við almennilega og verða sérfræðingur í innlendum trjátegundum og miðla því til annarra,“ segir Jón. Til að byrja með hafi framboðið á góðu timbri verið minna en það er í dag.

Reynir í uppáhaldi

„Ég held að reyniviðurinn sé uppáhaldið hjá mér, en hann er glerharður og það vantar ekki bein tré sem er hægt að nota í borðvið. Þá er eiginlega engin önnur þjóð sem notar hann að neinu viti – og við reyndar ekki heldur. Ef eitthvert tré ætti að verða einkenni íslenskrar handavinnu, þá er það reyniviðurinn.“ Jón segir Finna nota mikið birki, Danir beyki og Svíar furu í handverk og húsgagnasmíði.

Jón heldur jafnframt mikið upp á selju, sem er víðitegund. „Hún er jöfn og þétt og gott að renna úr henni. Svo er ég tiltölulega nýfarinn að nota öspina. Hún er erfið þar sem hún trosnar mikið þegar maður er að vinna hana og því nauðsynlegt að vera með mjög beitt verkfæri,“ segir Jón. Aðspurður segist hann ekki forðast neina viðartegund.

Nánast allt nytjahlutir

Rennismíðin heillar Jón þar sem hægt er að ná miklum afköstum, samanborið við annað handverk úr timbri. „Þetta eru miklu meiri átök og allt miklu þyngra. Ef maður er að tálga er allt léttara og fínna. Ég leitast eftir því að renna stóra muni, ekki smáhluti eins og penna, skaft á ausur og slíkt.

Það eru ákveðin takmörk á því hvað er hægt að gera í rennibekk. Ég geri allt sem er hringlaga, eins og skálar, pílára í handrið, súlur og slíkt. Eins er ég mjög íhaldssamur með þá olíu sem ég ber á viðinn, en ég nota eingöngu kaldpressaða línolíu og loka yfirborðinu með bývaxi.“

Nánast allir hlutirnir eru nytjahlutir, en Jón segir flestar skálarnar henta til að bera fram matvæli, fyrir utan nokkrar sem séu hugsaðar helst til skrauts. Þá hefur Jón rennt muni sem hann kallar hnyklatrog sem eru til að geyma prjónadót. Enn fremur hefur hann smíðað skip sem hann telur að gætu til að mynda nýst til að bera fram þorramat eða annað slíkt.

Plantar trjám sem henta í handverk

Jón byrjaði með sína eigin skógrækt á Rangárvöllum árið 1990. „Árið 2005 gat ég byrjað að nýta viðinn. Fyrst notaði ég elrið, en þá voru það orðin þriggja til fjögurra metra há tré. Svo hefur tegundunum fjölgað koll af kolli,“ segir Jón. Hann hefur markvisst plantað trjám sem henta í handverk.

Jón geymir trén oft á jörðinni eftir fellingu til þess að fá svepp í þau. Með því kemur litur í viðinn sem getur skapað áhugaverða áferð. Þegar ásættanlegum sveppavexti hefur verið náð tekur Jón trén til þurrkunar. „Þetta er rosalega skemmtilegt í birkinu, en það er með vatnsæðar og sveppurinn æðir eftir þeim. Þá myndar sveppurinn sterka flekki.“ Jón segist selja mest af sínu handverki á sýningum, en hann bendir þeim sem missa af sýningunni, sem lýkur 15. febrúar, á að hafa samband við sig í gegnum síma eða Facebook-síðuna Gallerý Tré.